Επιμέλεια ύλης: Σοφία Μπάλτα

Σαββάτο βράδυ πέρασα από το Μεσολόγγι,
Την Κυριακή ήταν των Βαγιών, Σαββάτο του ΄Αη Λαζάρου,
Κι άκουσα αντρίκεια κλάηματα, γυναίκεια μοιρολόγια.
Δεν κλαίουν για τον σκοτωμό που θε να σκοτωθούνε,
Μον΄ κλαίν που σώσαν το ψωμί κι η πείνα δε βαστιέται.
Στις εκκλησιές μαζώχτηκαν όλοι, μικροί μεγάλοι,

Πήγαν να μεταλάβουνε να ξομολοηθούνε.
Κι ένας στον άλλον έλεγε,κι ένας στον άλλον λέγει.
Αδέλφια ,τι θα κάνουμε στο χάλι που μας βρήκε!
Δυό μήνες τώρα πέρασαν που ο ζαϊρές εσώθη.
Φάγαμε ακάθαρτα σκυλιά και γάτες και ποντίκια.
Το Βασιλάδι έπεσε τ΄ Ανταλικό εχάθη.
Ήρθαν και τα καράβια μας και πάλι πίσω πάνε.
Θανάσης Κότσκας φώναξε, Θανάσης Κότσκας λέει.
Αδέλφια ας πολεμήσουμε τους Τούρκους σαν λιοντάρια,
Και το γιουρούσι ας κάμουμε για να διαβούμε πέρα.
Μπροστά να βγούνε οι γέροντες ,στη μέση οι γυναίκες,
Και παραπίσω τα παιδιά με τα σπαθιά στα χέρια
Να κάθονται να πολεμούν για να βοηθούν τους άλλους.
Και οπλισμένοι ξώρμησαν με τα σπαθιά στα χέρια.
Εγίνηκε το τσάκισμα μες στου Μακρή την τάπια,
Και το γιοφύρι εχάλασαν και τα παιδιά τα πνίξαν.
Άρρωστοι μέσα μείνανε μαζί με τον Δεσπότη,
Φωτιά στο Κάστρο βάλανε,

Κ α ν έ ν α ς δεν σ κ λ α β ώ θ η ! (Δημοτικό)

Έκτοτε η δόξα υψώνει και σκεπάζει τον τόπο, μα και βαραίνει τους ώμους εκείνων, που επιχειρούν ,νοιώθοντας χρέος, να τον ιστορήσουν. Γιατί το Μεσολόγγι ξέφυγε πια απ΄ την Ιστορία και σκεπάσθηκε απ΄ τον θρύλο κι έγινε σύμβολο !

Μια μορφή αντάξια ενός τέτοιου Χρέους, είναι εκείνη της Αμαλίας Κορδόση, εξέχουσας σύγχρονης πνευματικής παρουσίας της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου, η οποία παίρνει μέσα απο το μικρό αυτό κείμενο τον λόγο, μια κι η προσπάθειά μου αυτή δεν είναι παρά μια «συλλεκτική εργασία»,όπου τίποτε απ΄ όσα περιλαμβάνει δεν είναι δικό μου ,αλλά προσφέρεται σε σας . Και σεις με την σειρά σας ,θα ξεχωρίσετε εκείνες τις σκέψεις που συγκινούν και ενθουσιάζουν την δική σας ψυχή.

Θα σταθούμε σε αποσπάσματα από δύο έργα της. Το ένα « το Μεσολόγγι της ομορφιάς και του πνεύματος»,το άλλο « η Ιστορία της πολιορκίας του Μεσολογγίου» του Γάλλου Αυγούστου Φαμπρ, μεταφρασμένο από την ίδια (1983). Και τα δύο αναφέρονται στην πολιορκία και την Έξοδο του Μεσολογγίου.

Το δεύτερο έργο (Η ιστορία της πολιορκίας του Μεσολογγίου ,του Α. Φαμπρ) γράφτηκε πριν δύο περίπου αιώνες, και έχει δύο μεγάλα πλεονεκτήματα .Πρώτον, γράφτηκε τρεις μήνες μόνον μετά την Έξοδο και δεύτερον γράφτηκε από έναν ξένο. Ενθυμήματα από την πολιορκία έγραψαν μετά από λίγα χρόνια ο Κασομούλης και ο Σπυρομήλιος, αλλά αυτοί περιορίστηκαν στην αφήγηση μόνον όσων είδαν ή αντελήφθησαν οι ίδιοι. .Αντίθετα, ο Αύγουστος Φαμπρ προσφέρει μια γενικότερη θεώρηση της πορείας της Ελληνικής Επανάστασης σε σχέση με το τι γινόταν στην υπόλοιπη Ελλάδα αλλά και της κατάστασης και της στάσης της Ευρώπης ή των Οθωμανικών ελιγμών. Ιστορίες έγραψαν κι ο Τρικούπης και ο Παπαρηγόπουλος κι άλλοι νεώτεροι ιστορικοί, που ήταν όμως όλοι Έλληνες και εκ των πραγμάτων συναισθηματικά φορτισμένοι υπέρ του Ελληνικού αγώνα. Ο Φαμπρ όμως δεν είχε κανένα λόγο να τον εξιδανικεύσει.

Αναφερόμενος κανείς στο ηρωικό Μεσολόγγι, μας λέει η Ακακία Κορδόση .στο πρώτο έργο, φαντάζεται γιαταγάνια και σπαθιά και πολεμικές ιαχές. Φαντάζεται ένα Σούλι , μιαν Αλαμάνα μια Τριπολιτσά. Δεν μπορεί να φανταστεί μια πόλη ολόκληρη, που επί τέσσερα σχεδόν χρόνια είναι πολιορκημένη, που έχει υπομείνει στωικά τα πάνδεινα, να ετοιμάζεται ήρεμα να πεθάνει. «Οικειοθελώς και ομοφώνως»,όπως γράφει το τελευταίο γράμμα που έφυγε κρυφά μες απ τα τείχη της μια μέρα πριν από την ΄Εξοδο. Δεν μπορεί να φανταστεί μια πόλη, επί μήνες χωρίς τροφή, χωρίς νερό, χωρίς ελπίδα, και ν΄ αρνείται επίμονα δελεαστικές προτάσεις για παράδοση.

Θα μου πείτε, δεν είχε εδώ γιαταγάνια, δεν είχε σπαθιά. Είχε βέβαια, αλλά όλα αυτά ήταν στοιχεία τριτεύοντα. Ήταν μικρά επεισόδια της καθημερινότητας της πόλης. Κι η καθημερινότητα αυτή ήταν αντοχή, ήταν καρτερία, ήταν αξιοπρέπεια.

«δεν τους βαραίνει ο πόλεμος αλλ΄ έγινε πνοή τους
……………………………… κι εμπόδισμα δεν είναι
στις κορασιές να τραγουδούν και στα παιδιά να παίζουν,

όπως λέει κι ο Σολωμός, ο πρώτος κι ίσως ο μοναδικός που συνέλαβε τόσο βαθιά την ουσία του φαινομένου Μεσολόγγι. Αυτό που είχε σημασία για αυτούς που είχαν γίνει σκιές ανθρώπων, ήταν να σταθεί όρθιο το πνεύμα τους, να μη λυγίσουν μπροστά στην ωμή δύναμη της ύλης, να την περιφρονήσουν, και να βαδίσουν απερίσπαστοι στο πεπρωμένο τους.

Δώδεκα χιλιάδες άνθρωποι πείνασαν και δίψασαν κι είδαν τα αγαπημένα τους πρόσωπα να πεθαίνουν δίπλα τους, και έφαγαν όλα τα σιχαμερά – για τους χορτάτους – ζώα της γης, κι ήπιαν νερό μαζί με αίμα απ΄ τα πηγάδια τους, και είδαν τον κόσμο να τους έχει ξεχάσει. Και πήραν με ηρεμία όλοι μαζί την απόφαση να θυσιαστούν.

Έκαναν σχεδόν τελετουργικά όλες τις προετοιμασίες. ΄Εκαψαν οι γυναίκες τα «σεμνά κρεβάτια» τους για να μην τα μαγαρίσουν οι Αγαρηνοί κι ετοίμασαν αφιόνι να δώσουν στα παιδιά τους να κοιμηθούν για να μην ακουσθούν την ώρα που θα ΄βγαιναν. Έθαψαν τα στοιχεία των τυπογραφείων που είχαν καταγράψει τον ιερό τους αγώνα, μη μιανθούν από τα χέρια των βαρβάρων, ζήτησαν ο ένας στον άλλον συγχώρεση, κοινώνησαν όλοι στα τείχη και τις εκκλησίες, φιλήθηκαν και είπαν «Καλήν αντάμωση στον άλλο κόσμο »,τακτοποίησαν τους γέρους και τους αρρώστους στις δύο πυριτιδαποθήκες που ανέλαβαν ν΄ ανατινάξουν ,όταν οι Τούρκοι θα ΄μπαιναν στην πόλη, ο δημογέροντας Χρήστος Καψάλης και ο ίδιος ο επίσκοπος Ιωσήφ των Ρωγών , και περίμεναν να νυχτώσει για να βγουν.

Μια ολόκληρη πόλη, χωρίς να αλλάξει κανείς γνώμη. Πώς να εκφραστούν αυτά με τη λέξη ηρωισμός και πώς να χωρέσουν μέσα της! Ο ηρωισμός έχει θυμό, εδώ έχουμε ήρεμη απόφαση, ο ηρωισμός έχει παραζάλη, εδώ έχουμε περίσκεψη. Ο ηρωισμός είναι στιγμιαίος, βρίσκεται δηλ, ο ήρωας σε μια κρίσιμη, ακραία στιγμή και, μπροστά σ΄ ένα αστραπιαίο δίλημμα, παίρνει την απόφασή του. Εδώ έχουμε μήνες καρτερίας και συλλογής. Ο ήρωας είναι ένας και μόνος μπροστά στο δίλημμα. Μόνος ο Αθανάσιος Διάκος, μόνος ο Παπαφλέσσας, μόνος ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος. .Εδώ έχουμε ένα ομόθυμο πλήθος.

Δύο άλλα τέτοια παραδείγματα αίσθησης του χρέους και προμελετημένης θυσίας που έχουμε στον πολιτισμένο κόσμο – όπου βέβαια έχουν θέση και νόημα — αυτό των Θερμοπυλών και εκείνο των προκρίτων του Καλαί , που αποθανάτισε ο Ροντέν – ήταν σε μικρότερη ας πούμε έκταση αριθμητικά και χρονικά. Οι πρόκριτοι δηλ. του Καλαί ,που προσφέρθηκαν να θυσιαστούν για να σώσουν την πόλη τους ήταν έξι και πήραν την απόφασή τους αμέσως μόλις έμαθαν τους σκληρούς όρους που είχε βάλει ο βασιλιάς της Αγγλίας. Στις Θερμοπύλες πάλι, που είναι και το πιο γνωστό και το πιο σπουδαίο παράδειγμα, γιατί άλλαξε την ροή της ιστορίας, ήταν 300 , και η απόφαση για θυσία πάρθηκε μέσα σε δύο μέρες.
.
Και πάλι η λέξη ηρωικός θεωρείται και γι αυτά ανεπαρκής και δεν τα συνοδεύει ποτέ. Γιατί δεν είναι παραδείγματα ηρωισμού, είναι σύμβολα. Το όνομά τους και μόνον αρκεί. Λέμε, ας πούμε, Θερμοπύλες ,κι η ανθρωπότητα στέκεται προσοχή.

Τι να πει λοιπόν κανείς για μιαν ολόκληρη πόλη πού είχε μέσα της τέτοια απόφαση επί μήνες..
Γι αυτό κι΄ όλος ο πολιτισμένος τότε κόσμος συγκλονίσθηκε με την θυσία του Μεσολογγίου. Στη Γαλλία ,μόλις έφτασε η είδηση για την Έξοδο, οι φοιτητές διαδήλωσαν νύχτα έξω από τα ανάκτορα του Κεραμικού , ξύπνησαν τον βασιλιά και τον ανάγκασαν να βγει στον εξώστη και να τους υποσχεθεί που θα ΄ρχονταν να ελευθερώσουν ο Μεσολόγγι και πως θα΄ φταναν στην Κωνσταντινούπολη, κι ο ορκισμένος εχθρός της Ελλάδας και ψυχή της λεγόμενης Ιερής Συμμαχίας, δηλ. της συμμαχίας των βασιλικών οίκων, Μέτττερνιχ, έγραφε στον Σουλτάνο,«Δεν θα μπορούμε πλέον να σας βοηθήσουμε όσο μέχρι σήμερα. Δυστυχώς εμεσολάβησε το Μεσολόγγι .» Τέλος οι μεγάλες δυνάμεις αναγκάστηκαν μετά το γεγονός αυτό να συγκινηθούν,και να πάρουν μέρος στην ναυμαχία του Ναυαρίνου που έφερε και την οριστική νίκη.

Στις χώρες της Ευρώπης το Μεσολόγγι ήταν το θέμα των ημερών. Στα θέατρα ανεβάζονταν έργα που παρίσταναν τα δεινά του
………………………………………………………………………………………………………………
Κι είναι χαρακτηριστικό της φήμης που είχε στην Ευρώπη το Μεσολόγγι, το γεγονός ότι λίγα χρόνια μετά, ο Όθωνας, όταν ταξίδευε στο εξωτερικό, απ΄ όλους τους τίτλους που θα μπορούσε να δώσει στον εαυτό του, χρησιμοποοιούσε τον – ανύπαρκτο κατά τ΄άλλα – τιτλο
« Δούξ του Μεσολογγίου ».Οι μεγάλοι καλλιτέχνες της εποχής εμπνέονται απ΄ αυτό. Ο Ντελακρουά ζωγραφίζει την ελευθερία να βγαίνει, σηκώνοντας την ταφόπλακα , σαν τον αναστημένο Χριστό, απ΄ τα ερείπια του Μεσολογγίου, ο Ντελανσάκ μία Μεσολογγίτισσα μάνα να σκοτώνει το παιδί της και μετά να γυρίζει το σπαθί προς το στήθος της ,όταν πλησιάζουν οι Τούρκοι, ο Νταβίντ ντ΄Ανζέ πλάθει « την Ελληνοπούλα » – που αργότερα τοποθετήθηκε στον τάφο του Μπότσαρη – ,ο Ουγκώ γράφει για το Μεσολόγγι ολόκληρη συλλογή, τα Ανατολικά, τον δεύτερο Φάουστ. Ο Γκαίτε θεωρούσε την Έξοδο ένα παγκόσμιο ορόσημο, αφού για το έργο του «Ελένη» έγραφε πως αγκαλιάζει ένα διάστημα τριών χιλιάδων χρόνων, από την πτώση της Τροίας μέχρι την καταστροφή του Μεσολογγίου, κι ο Σολωμός γράφει τους «Ελεύθερους πολιορκημένους» ή το Χρέος, όπως ήταν ο πρώτος τίτλος της αριστουργηματικής αυτής σύνθεσης . Κι έτσι το Μεσολόγγι πέρασε και στα χέρια της Τέχνης ,που με την μαγεία της μας κάνει να βλέπουμε την πραγματικότητα μέσα απ΄ την ψυχή του άλλου.

Και συνεχίζουμε με αποσπάσματα από το την Ιστορία της Πολιορκίας του Μεσολογγίου (σε μετάφραση Α. Κορδόση ) και ειδικότερα από τον Εισαγωγικό Λόγο του συγγραφέα Α. Φαμπρ, Το «προοίμιο» αυτό αποτελεί έναν μικρό ύμνο για την πατρίδα μας ,ενώ παράλληλα αντλούμε πληροφορίες για το πώς έβλεπαν οι Φιλέλληνες – και ειδικότερα ο συγγραφέας -τον αγώνα της πατρίδας μας για ανεξαρτησία αλλά και την υπόθεση των Ελλήνων γενικότερα .

Όπως αναφέρεται στον πρόλογο της μεταφράστριας ο Αύγουστος Φαμπρ γεννήθηκε στη Γαλλία, έλαβε κλασσική παιδεία και ασχολήθηκε από νέος με την ποίηση και την δημοσιογραφία. Ενθουσιασμένος από την Ελληνική Επανάσταση έλαβε ενεργό μέρος στο φιλελληνικό κίνημα του 1825 και έγραψε μεταξύ άλλων το δράμα « Ειρήνη, η ηρωίδα του Σουλίου », που η παράσταση του απαγορεύτηκε από την λογοκρισία του βασιλιά. Το 1829 μαζί με τον αδελφό του , διάσημο ποιητή της εποχής Μάριο Φαμπρ , ίδρυσε την εφημερίδα
«ΒΗΜΑ», που έγινε το όργανο της δημοκρατικής παράταξης της Αγγλίας. Είχε πλούσια συγγραφική δράση. Και ο ίδιος και ο αδελφός του βοήθησαν τον Ελληνικό Αγώνα υλικά και ηθικά, προσφέροντας χρήματα, δίνοντας διαλέξεις και δημοσιεύοντας άρθρα στις εφημερίδες. Πέθανε το 1839 απογοητευμένος απ΄ την τροπή που είχαν πάρει τα πράγματα στην Ελλάδα, που τόσο διαφορετικά είχε οραματισθεί.

Είναι άξιο θαυμασμού ,πώς ο άνθρωπος αυτός, ζώντας τόσο μακριά και επικοινωνώντας με τα μέσα της εποχής ,( φτάνει να σκεφτεί κανείς πως η είδηση της πτώσης του Μεσολογγίου έφτασε στο Παρίσι ένα μήνα μετά την Έξοδο ), μπόρεσε να συγκεντρώσει μέσα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα τόσο υλικό και να σχηματίσει μια τόσο σαφή εικόνα των ελληνικών πραγμάτων. Και είναι άξιο σημείωσης πώς οι Έλληνες ιστορικοί που ασχολήθηκαν με την πολιορκία του Μεσολογγίου άντλησαν πληροφορίες απ΄ αυτόν , γιατί το βιβλίο του είναι ένα αληθινό ντοκουμέντο.

Απ΄ την άλλη μεριά αυτό που κάνει εντύπωση στον αναγνώστη είναι η αγάπη του συγγραφέα για τον ελληνικό λαό. Ο Φαμπρ δεν παύει να εκφράζει τον θαυμασμό του για τις αρετές του λαού αυτού, τον πόνο για τα δεινά του και την αγανάκτησή του γιατί κάποιοι συμπατριώτες του συμβάλανε στην αύξηση αυτών των δεινών. Κανένα συμφέρον και καμία πολιτική σκοπιμότητα δεν τον ώθησαν να γράψει αυτήν την ιστορία, που στο κάτω-κάτω ούτε το πλατύ κοινό της χώρας του ενδιέφερε, ούτε αρεστή θα ήταν στο ανελεύθερο καθεστώς της Γαλλίας του 1827. Φαίνεται καθαρά πως η Ιστορία της πολιορκίας του Μεσολογγίου είναι έργο ενός ιδεαλιστή και μαζί εικονοκλάστη συγγραφέα και πάνω απ΄ όλα είναι μία πράξη αγάπης.
………………………………………………………………………………………………………………

Ο Εισαγωγικός λόγος του συγγραφέα πιάνει σχεδόν το ένα πέμπτο του βιβλίου και είναι μια συνηγορία υπέρ της Ελλάδας και παρουσιάζει ενδιαφέρον πρώτον γιατί μας δίνει αδιάσειστα στοιχεία για τη στάση της Ευρώπης προς την Ελλάδα και για τις διάφορες ζυμώσεις που γίνονταν μέσα στα πλαίσια της κάθε άλλο παρά Ιερής Συμμαχίας. και δεύτερον γιατί αναφέρεται στα ελληνικά πράγματα με τέτοια γνώση και διορατικότητα ώστε στο φως των γεγονότων των 157 χρόνων που ακολούθησαν αποκτάει τις διαστάσεις προφητείας .( Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει άλλωστε αυτός ο πρόλογος και η απήχηση που θα μπορούσε να έχει, αποδεικνύονται από το γεγονός ότι η μόνη ελληνική μετάφραση του βιβλίου ,που έγινε 30 χρόνια αργότερα και κυκλοφόρησε μόνο μία φορά στα ελληνικά στα 1857,τον παραλείπει ολόκληρο θεωρώντας τον προφανώς επικίνδυνο για το επιβεβλημένο από τους ξένους – που ακριβώς ο Φάμπρ δεν ήθελε – status quo της εποχής ).Κι αν μέσα στον ενάμισυ και πλέον αιώνα που κύλησε από τότε, όσα είναι γραμμένα στον πρόλογο αυτό έχουν γίνει αλήθειες τόσο κοινές και έκδηλες ,ώστε διαβάζοντάς τα μπορεί να σκεφτούμε «αυτά τα ξέρουμε», δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το 1827 λίγοι τα ήξεραν και ακόμα λιγότεροι είχαν το θάρρος να τα πουν.

Η είδηση για την Ελληνική Επανάσταση, μας λέει ο Φαμπρ στο προοίμιό του, έκανε ολόκληρη την Ευρώπη να σκιρτήσει. Γενναίοι όλων των εθνικοτήτων θέλησαν να ταχθούν κάτω από την σημαία του Σταυρού. Και συνεχίζει. Όλοι οι πολιτισμένοι λαοί κατάλαβαν ότι είχαν ένα χρέος να ξεπληρώσουν .
……………………………………………………………………………………………………………
Αλλά μέχρι τώρα δεν έχουμε δει παρά μόνο ένα μέρος του ζητήματος. Δεν έχουμε μιλήσει παρά για την ευγνωμοσύνη που οφείλουμε στην αρχαία Ελλάδα. Όμως στους ‘Ελληνες δεν οφείλουμε ευγνωμοσύνη μόνον για τις υπηρεσίες των προγόνων τους, τους χρωστάμε ευγνωμοσύνη επίσης, τους χρωστάμε ευγνωμοσύνη κυρίως, για τις υπηρεσίες που μας προσφέρουν οι ίδιοι κάθε μέρα. Βγαίνοντας απ΄ τις αλυσίδες και στο χείλος του τάφου, έγιναν οι παιδαγωγοί της οικουμένης. Της δίνουν αρχές χρησιμότερες ίσως απ΄ αυτές που της έδωσαν οι πρόγονοί τους. Τη στιγμή όπου απ΄ τη μια μεριά οι αδιάντροπες θεωρίες που διαδίδουν οι πράκτορες της εξουσίας, απ΄ την άλλη τα αλλόκοτα συστήματα, που μερικοί άνθρωποι προπαγανδίζουν εν ονόματι της ελευθερίας, καταστρέφανε στην Ευρώπη την ηθική των Εθνών, οι ΄Ελληνες αναίρεσαν με το παράδειγμά τους και τις θεωρίες αυτές και τα συστήματα αυτά. Ενώ ελεεινοί εκμεταλλευτές συνειδήσεων κάνουν τη θρησκεία ένα μέσον για να κερδίσουν τιμές μ΄ έναν ανέντιμο τρόπο, οι ΄Ελληνες μας έδειξαν ότι αυτή η θρησκεία είναι ένας τρόπος να φτάσει κανείς στον ουρανό μέσω του μαρτυρίου.

Ενώ καινούργιοι δημοσιολόγοι – επηρεάζοντας απ΄ το ύψος της αμάθειάς τους τούς μεγάλους πολιτικούς όλων των εποχών, – τολμάνε να θεωρούν τους ήρωες σαν είδος μη παραγωγικό,σαν παράσιτα φυτά, που πρέπει να ξεριζώσουν απ΄ το χωράφι της κοινωνίας, οι ΄Ελληνες με παραδείγματα ηρωισμού και αφοσίωσης, κατάφεραν να ξυπνήσουν μέσα σ΄ όλες τις καρδιές μια φωνή θεία που μας φωνάζει «Το θάρρος είναι η πρώτη ανάγκη κάθε ύπαρξης που έχει μια ζωή να υπερασπίσει, το θάρρος είναι η αρετή κάθε ανθρώπου που έχει μία πατρίδα »..Σε μια εποχή όπου ο πόλεμος εκφυλιζόταν όπως όλες οι τέχνες και γινότανε στην Ευρώπη μία σκέτη ανταλλαγή διαφθοράς, μια αγορά αίματος και δεσμών οι Έλληνες τον ανακάλεσαν στην πρώτη του αγνότητα, τον έκαναν πάλι μια μονομαχία τιμής ανάμεσα στα έθνη.

Ένα πλήθος ανθρώπων που τους είχαν κάνει να ξεχάσουν ακόμα και την αληθινή σημασία κάθε όρου της πολιτικής, και που κάποιες γενναίες φωνές δεν είχαν μπορέσει να γιατρέψουν από τα λάθη τους, ξαναβρήκαν , μελετώντας το μεγαλείο των Ελλήνων, τι σημαίνει ελευθερία , τυρρανία, προδοσία, φιλοπατρία. Και με τα μάτια μουσκεμένα από δάκρυα θαυμασμού, με την καρδιά παλλόμενη από υψηλό φρόνημα, απόδιωξαν κάποια δόλια κι αξιοθρήνητα σοφίσματα κι έγιναν οπαδοί της ειλικρινούς κι αγνής πολιτικής που δεν χρειάζεται ούτε ίσκιους ,ούτε αναμίξεις, γιατί υποστηριγμένη απ΄ το θάρρος, δε φοβάται να διαχωρίσει το πεδίο της και δεν κρατάει για τον εαυτό της καμιά έξοδο υπαναχώρησης.

«Υπερβάλλεις », θα μου πούνε, « αυτό που εσύ ονομάζεις ηρωισμό των Ελλήνων δεν είναι παρά το αποτέλεσμα της ανάγκης. Τα βάσανα αυτών των δυστυχισμένων που ήταν στο έλεος άγριων κατακτητών, είχαν γίνει ανυπόφορα, οποιοσδήποτε άλλος λαός κυβερνιόταν με την ίδια σκληρότητα θα επαναστατούσε με την ίδια ορμή ». Είναι πιθανό. Αλλά γιατί τους μεταχειρίζονταν έτσι σκληρά τους ΄Ελληνες. Γιατί οι κατακτητές τους φέρθηκαν σ΄ αυτούς σκληρότερα απ΄ ότι φέρθηκαν σε άλλους. Επειδή οι ΄Ελληνες δεν θέλησαν ν΄ απαρνηθούν τις αρχές τους και να υιοθετήσουν τις αρχές των ξένων. Επειδή δεν θέλησαν σαν άλλα έθνη, χίλιες φορές πιο ικανά για αντίσταση, να σέρνονται από αποστασία σε αποστασία και από ταπείνωση σε ταπείνωση. Και δεν ήταν ανάγκη να υποδεχτούν τους νικητές τους με θριάμβους και ωδές, για να πέσουν κι αυτοί στις τάξεις τους και για ν΄ απολαύσουν τιμές και δύναμη. Αρκεί μόνο να έλεγαν « είμαι μωαμεθανός ». Αλλ΄ όμως οπισθοχώρησαν σ΄ αυτήν την ατιμία από πόλη σε πόλη, από βράχο σε βράχο, από σπηλιά σε σπηλιά. Αλλ΄ όμως πάντα κάποιοι γενναίοι απ΄ αυτούς ύψωναν το ανάστημά τους για να υπερασπίσουν τη σημαία του έθνους. Αλλ΄ όμως τη στιγμή που έβλεπαν τα σπίτια τους να κινδυνεύουν να γίνουν στάχτη, αν δεν αρνιόντουσαν την πίστη τους ,απάντησαν στους εμπρηστές «Είμαι Χριστιανός». Αλλ΄ όμως κάτω απ΄ την λόγχη των γενίτσαρων, που μία λέξη συγκατάθεσης θα τους έκανε φίλους τους, απάντησαν « Είμαι Χριστιανός». Αλλ΄ όμως κάτω απ΄ το ρόπαλο των δημίων, που ήταν έτοιμο να συνθλίψει τις σάρκες και τα κόκκαλά τους, απάντησαν « Χτύπα ,είμαι Χριστιανός. ΄Ενας ολόκληρος λαός στάθηκε ακλόνητος στην απόφασή του να ξεφύγει από την ατίμωση με τίμημα τον θάνατο, ενώ τόσοι άλλοι αρνήθηκαν να την αποφύγουν μέσω της νίκης.

΄Ας πάψουμε λοιπόν να ζητάμε να μειώσουμε την δόξα αυτού του λαού .Σ΄ ό,τι ακριβώς συνιστά την έννοια ενός έθνους, υψώθηκε στην πρώτη σειρά των συγχρόνων λαών, όπως οι πρόγονοί τους είχαν υψωθεί στην πρώτη σειρά των αρχαίων. Αν οι άλλοι ευρωπαικοί λαοί δεν ήταν τώρα κατώτεροί του σε θάρρος, όπως ήταν κάποτε κατώτεροί του σε πολιτισμό, αυτός ο λαός θα μπορούσε στις μέρες μας να δώσει πίσω την Ευρώπη στον πατριωτισμό, όπως άλλοτε είχε αποσπάσει αυτή την Ευρώπη απ΄ την βαρβαρότητα. Η πατρίδα του Λεωνίδα και του Μπότσαρη θα μπορούσε να γίνει ένα σχολείο ηρωισμού κι ελευθερίας, όπου θα συναντιόνταν, γνώριμοι μεταξύ τους και ενωμένοι, οι γενναίοι όλων των Εθνών για να δείξουν στους άλλους την ισχύ τους και να μάθουν και οι ίδιοι να την εκτιμούν.

Αυτή την ωφέλεια που πρόσφερε στους λαούς η χειραφέτηση της Ελλάδας και που οι λαοί δεν κατάλαβαν, την αντιλήφθηκαν άριστα οι διπλωμάτες, στους οποίους η πτώση του Βοναπάρτη παράδωσε τις τύχες του κόσμου. Είχαν ένα μέσο σίγουρο και έντιμο για να σταματήσουν τον κίνδυνο που μπορούσε να προκύψει για τα αξιοθρήνητα συστήματά τους. Το μέσον αυτό ήταν να αναγνωρίσουν και να βοηθήσουν αμέσως την ελληνική κυβέρνηση. Αλλ΄ αυτός που είχε τη μεγαλύτερη επιρροή ανάμεσα στους ανθρώπους αυτούς δεν μπορούσε ν΄ αποφασίσει να είναι ελεύθερη η Ελλάδα κοντά στην αλυσόδετη Ιταλία. Όλοι αποστρέφονταν την ιδέα ν΄ αφήσουν τους λαούς να δουν ότι το θάρρος μπορεί καμιά φορά να οδηγήσει στην ευτυχία. Ενώθηκαν για να καταδικάσουν την Ελλάδα.

Στην αρχή ελπίζανε πως οι δυνάμεις του Μαχμούτ αρκούσαν για να την καταβάλουν. Όμως η ηρωική της αντίσταση τους ανάγκασε σύντομα να ξεσκεπάσουν τα σχέδια που είχαν εναντίον όλων των εθνών. Αν και μερικές κυβερνήσεις απόρριψαν την ιδέα να βοηθήσουν την ημισέληνο, αν και οι υπουργοί μας κράτησαν τουλάχιστον μια αληθινή ουδετερότητα, ενώ οι ΄Αγγλοι έκαναν στους Έλληνες έναν κρυφό πόλεμο, ο υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας δεν άργησε και πολύ να τους παρασύρει στον δρόμο του, όσο κι αν αυτός ο δρόμος είναι αντίθετος με τα αισθήματα μερικών απ΄ αυτούς. Θα προτιμούσαν να φορτώνονταν μόνοι τους οι Τούρκοι την σφαγή έξι εκατομμυρίων χριστιανών, θα προτιμούσαν να μπορούσαν να πουν σαν τον Πιλάτο, όταν παρέδινε τον Χριστό στους δήμιους «Νίπτω τας χείρας μου».

Όμως, αφ΄ ότου οι Τούρκοι δεν επαρκούσαν, πήγαν σε βοήθειά τους. Στην αρχή δοκίμασαν τη διαφθορά, που άλλωστε μέχρι τότε πετύχαινε τόσο ωραία. Επινόησαν είκοσι πρωτόκολλα υποταγής, σχεδίασαν αλυσίδες είκοσι διαφορετικών τύπων για να καταφέρουν τους ‘Ελληνες να τις δεχτούν. Αυτές οι απόπειρες αποτύχανε. Το χρυσάφι που παζάρευε την προδοσία, τα σοφίσματα που υπόσχονταν να την μεταμφιέσουν απορρίφθηκαν με περιφρόνηση. Τότε είπαν. «Εδώ δεν αστειεύονται, τα αισθήματα απαντάνε στα λόγια .Το σύστημά μας θα καταστρεφόταν, αν και μία μόνο χώρα της Ευρώπης, όσο μικρή κι αν είναι, μπορούσε να ρυθμίσει χωρίς εμάς την τύχη της. Θα χάναμε έτσι όλους τους καρπούς του πολέμου που κηρύξαμε στη φιλοπατρία. Αντίθετα είναι η ώρα να τον τελειώνουμε. Τι μας ενδιαφέρει η αξιοπρέπεια των βασιλιάδων. Τις θέσεις μας πρέπει να σκεφτούμε. Μεγάλοι στρατηγοί της Αυστρίας στήστε σχέδια εκστρατείας για τους Τούρκους. Γάλλοι Αξιωματικοί τρέξετε να διδάξετε τους νέγρους μουσουλμάνους πώς να σφάζουν λευκούς χριστιανούς. Τα ναυπηγεία σας να είναι ανοιχτά για τον ευγενή σατράπη της Αιγύπτου. Οι ναυτικοί σας να προφυλάξουν τους νικητές των Ψαρών απ΄ τα δεινά του νικητή της Χίου».

Έτσι μίλησαν μερικοί διπλωμάτες ,και κανείς ούτε βασιλιάς ούτε λαός δεν έφερε αντίρρηση στα σχέδιά τους. Ήρθαν στην Ελλάδα μαζί με τα βασανιστήρια, μαζί με τον λιμό και τον εμπρησμό. Κάθε μέρα, πάνω στο χάρτη αυτού του σκεπασμένου με αίμα και ερείπια τόπου, σβήνουν τα ονόματα πόλεων που έπαψαν να υπάρχουν, επειδή οι κάτοικοί τους θέλησαν να είναι ελεύθεροι. Μετράνε μ΄ απόλαυση τους χριστιανούς, που οι άξιοι βαθμοφόροι τους οδηγούν στις ερήμους της Αφρικής, στη σκλαβιά ή στην αρνησιθρησκεία. Περιμένουν μ’ ανυπομονησία την ευτυχή στιγμή όπου η Ελλάδα εποικισμένη απ΄ τους Νέγρους του Νταρφούρ *. δεν θα ΄χει πια απ΄ τον χριστιανικό της πληθυσμό παρά μόνο τα κόκκαλα των πολεμιστών χωμένα κάτω από τα χαλάσματα των οχυρών, τα κόκκαλα των ιερέων κάτω από τα ερείπια των βωμών και τα κόκκαλα των γυναικών συνθλιμμένα κάτω από τα συντρίμμια του Σταυρού.
………………………………………………………………………………………………………………

Η προσμονή τους ελπίζω πως θα ΄ναι μάταιη. Η Ελλάδα θα θριαμβεύσει. Όμως, αν ποτέ υποκύψει, τότε αυτοί, δείχνοντάς μας αυτή τη γη, όπου θα έχουν αποκαταστήσει την τάξη και την ειρήνη, θα μας πουν « Κοιτάξτε αυτές τις στάχτες κι αυτό το αίμα. Να τι κερδίζει κανείς ακολουθώντας την συνείδησή του. Κοιτάξτε αυτούς τους μαύρους που έγιναν κάτοχοι των πιο ωραίων τόπων της Ευρώπης ! Να τι κερδίζει κανείς με το να ρίχνεται στα τυφλά σ΄ όλα τα εγκλήματα που προγραμματίζουμε εμείς. Υπακούτε σαν αυτούς τους νέγρους , αλλοιώς να φοβάστε μην έχετε την τύχη των Ελλήνων».
…………………………………………………………………………………………..
Όσο πιο φημισμένος απ΄ τους προγόνους του κι απ΄ τις πράξεις τους είναι αυτός ο λαός, τόσο περισσότερο αυτοί υπολογίζουν στον τρόμο που θα προκαλέσει η τιμωρία του. Τόσο πιο σωτήριο θα είναι το παράδειγμα, λένε Αυτή η ελπίδα τους εξαπατάει .
…………………………………………………………………………………………..
Τους Έλληνες ,λέει σε άλλο σημείο, πρέπει να τους διαιρέσει κανείς σε τρεις κατηγορίες, σ΄ αυτούς που έχουν έλθει συχνά σ΄ επαφή με τους ξένους κι έχουν αποκτήσει κάποια ισχύ, καταπίνοντας κάποιους εξευτελισμούς, σ΄ αυτούς που τους πλησίασαν μόνο στις μάχες που έκαναν εναντίον τους και τέλος σ΄ εκείνους που τους έχουν γνωρίσει μόνο από τα βάσανα που υπέμεναν σιωπηλά. Αυτή η τελευταία τάξη αποτελεί και την τεράστια πλειονότητα του έθνους, και όλες μου οι έρευνες με φέρνουν να υιοθετήσω τη γνώμη ενός ΄Αγγλου συγγραφέα του κ. Έντουαρντ Μπλανκιέρ ,που πιστεύει πως οι ΄Ελληνες έχουν τις ίδιες και περισσότερες αρετές από κάθε άλλο χριστιανικό λαό.
……………………………………………………………………………………………………………

Η Ελλάδα έχει προσφέρει τα πρώτα παραδείγματα των δυνατοτήτων ενός ανθρώπου και των δυνατοτήτων ενός έθνους. Κληροδότησε στο ανθρώπινο γένος ό,τι πι μεγάλο και ό,τι πιο χρήσιμο δημιούργησαν μέσα στους κόλπους της οι θαυμάσιες κλιματικές συνθήκες και οι πιο πετυχημένοι θεσμοί. Όλοι γενικά οι λαοί της χρωστάνε τον πολιτισμό τους. Όλοι οι φωτισμένοι άνθρωποι της χρωστάνε ατομικά ένα πλήθος από συγκινήσεις γλυκές και ωφέλιμες, που ξύπνησαν στην ψυχή τους ο ηρωισμός των παλληκαριών της και η μεγαλοφυία των ποιητών, των ρητόρων και των καλλιτεχνών της και δεν θα μπορούσε να ξεπληρωθεί με λιγότερα έξοδα. ………. .

Και τελειώνοντας τον εισαγωγικό του λόγο μας λέει προφητικά

Δεν μπορεί να προβλέψει κανείς τα επακόλουθα που μπορεί να έχει το μαρτύριο ενός λαού. Αυτό το θέαμα που είναι πρωτοφανές στα χρονικά του ανθρωπίνου είδους μπορεί ,αν ολοκληρωθεί, να έχει συνέπειες ανήκουστες.

Ας είναι η μικρή αυτή προσπάθεια ,ενωμένη με την δική σας σκέψη, πνευματικό μνημόσυνο για τους υπερασπιστές της Ιεράς Πόλεως του Μεσολογγίου και για τον Φιλέλληνα Γάλλο Αύγουστο Φαμπρ,που ιστόρησε με τόση αγάπη , σεβασμό και θαυμασμό την ηρωική τους Έξοδο ,που έγινε ενάμισυ και πλέον αιώνα πριν ,σαν σήμερα το βράδυ του Αη Λαζάρου, ξημερώνοντας Κυριακή των Βαίων .

Βιβλιογραφία
Ακακία Κορδόση, το Μεσολόγγι της ομορφιάς και του πνεύματος, Εκδόσεις Ασημακόπουλος, Ιερή Πόλις του Μεσολογγίου,1998
Αύγουστος Φαμπρ, Η ιστορία τη πολιορκίας του Μεσολογγίου. (μετάφραση Ακακίας Κορδόση,) 2η έκδοση, Εκδόσεις Πολύπλευρο,1983,Μεσολόγγι

_____________________________

*(Ισλαμικό κρατίδιο του Δυτ. Σουδάν, όπου μέχρι τον προηγούμενο αιώνα επικρατούσε η ανθρωποφαγία – σημ. μεταφρ.)