Γράφει ο Δανιλάκης Βασίλειος

Πολιτικός Επιστήμονας – Πτυχιούχος ΠΜΣ «Ευρωπαϊκές και Διεθνείς Σπουδές», ΠΜΣ «Κράτος και Δημόσια Πολιτική» και ΠΜΣ «Στρατηγικές Διαχείρισης Περιβάλλοντος, Καταστροφών και Κρίσεων στους Διοικητικούς και Αναπτυξιακούς Τομείς» ΕΚΠΑ

Εισαγωγή

Στις 12 Ιανουαρίου 2010 (16:53 τοπική ώρα) η Δημοκρατία της Αϊτής επλήγη από τον ισχυρότερο σεισμό στην ιστορία της εδώ και 200 χρόνια ισχύος 7,0 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ (Luege Timo, 2010). Ο σεισμός συνέβη 15 μίλια νοτιοδυτικά της πρωτεύουσας Port-au-Prince και είχε ως αποτέλεσμα παραπάνω από 220,000 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους, 300,000 άνθρωποι να τραυματιστούν, 3,500,000 άνθρωποι να επηρεαστούν από αυτό το καταστροφικό γεγονός, 188,383 κτήρια να υποστούν τεράστιες ζημιές ενώ 105,000 σπίτια καταστράφηκαν ολοσχερώς (Haiti Earthquake Facts and Figures, 2015).

Στόχος αυτής της μελέτης είναι να αναλυθεί το καταστροφικό αυτό γεγονός στους ακόλουθους τομείς: Στο πρώτο Κεφάλαιο γίνεται εξέταση των παραγόντων τρωτότητας της κοινωνίας και των παθογενειών στην Αϊτή πριν τον καταστροφικό σεισμό του 2010 σε αντιδιαστολή με την ικανότητα της κοινωνίας της Αϊτής να ανταπεξέλθει σε ένα τέτοιο καταστροφικό γεγονός. Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι υπήρχε ήδη μια κρίση σε εξέλιξη πριν το σεισμό; Άραγε στη συνάρτηση της διακινδύνευσης τι ίσχυε στην Αϊτή εκείνη τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή;

Το Προεδρικό Μέγαρο της Αϊτής μετά τον σεισμό της 12ης Ιανουαρίου 2010  Πηγή: Wikipedia: 2010 Haiti earthquake http://en.wikipedia.org/wiki/2010_Haiti_earthquake
Το Προεδρικό Μέγαρο της Αϊτής μετά τον σεισμό της 12ης Ιανουαρίου 2010
Πηγή: Wikipedia: 2010 Haiti earthquake
http://en.wikipedia.org/wiki/2010_Haiti_earthquake

Στο δεύτερο Κεφάλαιο αναλύονται οι ανθρώπινες απώλειες προσπαθώντας να τεκμηριωθεί αν οφείλονται σε μία ή περισσότερες κρίσεις με καταστροφική έκβαση ή σε διάφορα καταστροφικά φαινόμενα. Κύριο μέλημα η εξέταση του γενεσιουργού μηχανισμού τους, ο χρόνος εκδήλωσης και η φύση τους.

Στo τρίτο Κεφάλαιο αναλύεται ο κύκλος της διαχείρισης καταστροφών στην Αϊτή. Γίνεται σύγκριση του χρονικού της καταστροφής του 2010 με τις κατάλληλες ενέργειες σε κάθε μια από τις τρεις φάσεις του κύκλου της διαχείρισης των καταστροφών. Στόχος να εντοπιστούν οι συγκεκριμένες αστοχίες στη διαχείριση της καταστροφής και των κρίσεων (προκαταστροφικά, στην άμεση απόκριση, στην αρωγή και την αποκατάσταση).

Στo τέταρτο Κεφάλαιο μελετώνται οι οικονομικές επιπτώσεις της καταστροφής, οι μορφές και η αποτελεσματικότητα της διεθνούς βοήθειας ενώ στο πέμπτο Κεφάλαιο γίνεται μια κριτική επισκόπηση των δυνατοτήτων και των στόχων της Αϊτής να αναπτύξει στη μετακαταστροφική περίοδο (φάση ανάπτυξης, μετριασμός κ.λπ.) τις κατάλληλες δράσεις για τη μείωση της τρωτότητάς της. Η μελέτη ολοκληρώνεται με την αποτίμηση των συμπερασμάτων και την κατάθεση των βιβλιογραφικών αναφορών.

Χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώνονται στο κέντρο της κατεστραμμένης πρωτεύουσας της Αϊτής. Μέσα σε λίγες μέρες, η κυβέρνηση ανακοίνωνε ότι η αναζήτηση επιζώντων έφτασε στο τέλος της. Πηγή: Haiti In Ruins: A Look Back At The 2010 Earthquake https://www.npr.org/sections/pictureshow/2020/01/12/794939899/haiti-in-ruins-a-look-back-at-the-2010-earthquake?t=1607423284763
Χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώνονται στο κέντρο της κατεστραμμένης πρωτεύουσας της Αϊτής. Μέσα σε λίγες μέρες, η κυβέρνηση ανακοίνωνε ότι η αναζήτηση επιζώντων έφτασε στο τέλος της. Πηγή:
Haiti In Ruins: A Look Back At The 2010 Earthquake
https://www.npr.org/sections/pictureshow/2020/01/12/794939899/haiti-in-ruins-a-look-back-at-the-2010-earthquake?t=1607423284763

Κεφάλαιο 1

1. Οι παθογένειες και ο παράγοντας της τρωτότητας στην κοινωνία της Αϊτής πριν το σεισμό του 2010: Μορφές κρίσεων σε αντιδιαστολή με την ικανότητα της κοινωνίας

Ο καταστροφικός σεισμός των 7,0 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ στις 12ης Ιανουαρίου 2010 είχε ως αποτέλεσμα περισσότεροι από 220,000 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους και η ίδια η χώρα της Αϊτής να επηρεαστεί ακράδαντα σε κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό επίπεδο. Οι καταστροφές, τα προβλήματα και οι επιπτώσεις που προκλήθηκαν ξάφνιασαν την επιστημονική κοινότητα μιας και λίγο διάστημα πριν είχε σημειωθεί πολύ ισχυρότερος σεισμός στην Χιλή 8,8 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ επιφέροντας 78 νεκρούς (Politics in Haiti, Haiti Earthquake 2010). Και ενώ η Χιλή άντεξε με έναν σεισμό 500 φορές πιο ισχυρό, ένας μικρότερος σε κλίμακα σεισμός στην Αϊτή προκάλεσε ισχυρότατες καταστροφές και παραπάνω από 220,000 νεκρούς. Τι συνέβη όμως και είχαμε τόσες μεγάλες απώλειες στην Αϊτή;

Η Δημοκρατία της Αϊτής  Πηγή: Haiti Earthquake, Caribbean (LEDC) https://www.coolgeography.co.uk/GCSE/AQA/Restless%20Earth/Earthquakes/Haiti.htm
Η Δημοκρατία της Αϊτής
Πηγή: Haiti Earthquake, Caribbean (LEDC) https://www.coolgeography.co.uk/GCSE/AQA/Restless%20Earth/Earthquakes/Haiti.htm

Η απάντηση βρίσκεται στην ίδια την έννοια της κρίσης, η οποία προϋπήρχε των τραγικών γεγονότων και καταστροφών που προκάλεσε ο σεισμός στην Αϊτή. Τι εννοούμε όμως με τον όρο κρίση; Αναφερόμαστε σε κρίση όταν μια κοινότητα ανθρώπων (μια πόλη, μια περιφέρεια, ένα κράτος, ένα έθνος, ένας διεθνής οργανισμός κτλ) αντιλαμβάνεται ότι σε συνθήκες αβεβαιότητας δέχεται απειλή σε βασικές αξίες και ζωτικές λειτουργίες. Αναφερόμαστε σε καταστροφή όταν συμβαίνει ένα γεγονός, το οποίο έχει καταστροφικές συνέπειες. (Ανδρεαδάκης & Λέκκας, 2015). Οι παράγοντες της καταστροφής μπορούν να διαφέρουν πολύ αλλά στους περισσότερους παραδοσιακούς ορισμούς εμπίπτουν στην κατηγορία των δυνάμεων της φύσης (φυσικές καταστροφές). Όταν μιλάμε για καταστροφές μιλάμε για πλημμύρες, τσουνάμι, καταιγίδες, σεισμούς κτλ που έχουν επιφέρει αρνητικές και επιζήμιες επιπτώσεις σε ανθρώπους και υποδομές. Παρ’ όλα αυτά στις καταστροφές περιλαμβάνονται και η τρομοκρατία, οι εθνικές συγκρούσεις, οι οικονομικές καταρρεύσεις, οι πόλεμοι, οι ομηρίες κτλ. Γενικά η καταστροφή είναι μια κρίση με δυσμενή έκβαση αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε κρίση δεν οδηγεί και δεν μπορεί να εξελιχθεί σε καταστροφή. Αντιθέτως όμως, κάθε καταστροφή πληροί τις προδιαγραφές μιας κρίσης.

Στην Αϊτή η κρίση προϋπήρχε της καταστροφής και δυστυχώς ενώ η κάθε κρίση δεν εξελίσσεται σε καταστροφή όταν συνέβη ο καταστροφικός σεισμός της 12ης Ιανουαρίου του 2010 οι καταστροφές που προκλήθηκαν δεν είχαν μόνο άμεσα και αποκλειστικά σαν γενεσιουργό μηχανισμό τους τον ίδιο σεισμό. Υπήρχαν και άλλοι παράγοντες, οι οποίοι πληρούσαν τις προδιαγραφές της κρίσης.

Η Δημοκρατία της Αϊτής αντιμετώπιζε πολύ πριν το σεισμό μια έντονη πολιτική κρίση (Margesson, R., Taft-Morales, M., 2010), η οποία αποτελούσε απειλή για τις βασικές δομές , τις θεμελιώδες αξίες και τους κανόνες της χώρας ενώ παράλληλα υπό χρονική πίεση και υπο συνθήκες αβεβαιότητας ενέτεινε αυτές τις καταστροφές. Η Κυβέρνηση, το πολιτικό και δικαστικό σύστημα της Αϊτής ήταν ασταθείς με μεγάλα ποσοστά διαφθοράς πολύ πριν το σεισμό ενώ ελάχιστες αποφάσεις είχαν παρθεί, έτσι ώστε η ίδια η κοινωνία να προετοιμαστεί κατάλληλα, να χτιστούν υποδομές κάτω από κατάλληλα πρότυπα αντισεισμικής θωράκισης και να έχει ο κόσμος ελπίδα σωτηρίας. Απεναντίας δεν έγινε απολύτως τίποτα και δεν υπήρχε κανένα ίχνος προφύλαξης και προετοιμασίας της ίδιας της κοινωνίας απέναντι στην πιθανότητα ενός ισχυρού σεισμού. Υπήρχε παντελής απουσία υποτυπώδους χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, δεν υπήρχαν σχέδια χρήσεων γης, πολεοδομικά σχέδια και κανονισμοί ασφαλούς ανοικοδόμησης με αποτέλεσμα να υπάρχει άναρχος και πυκνός πολεοδομικός ιστός σε περιοχές με ιδιαίτερη αυξημένη επικινδυνότητα και μεγάλη τρωτότητα στους φυσικούς κινδύνους(Ανδρεαδάκης, Ε. & Λέκκας, Ε. 2015). Η Κυβέρνηση της Αϊτής δεν είχε προχωρήσει στον σχεδιασμό ενεργειών για την διαχείριση πιθανών καταστροφών σε όλα στάδια (προ-καταστροφικό, συν-καταστροφικό και μετα-καταστροφικό).

Ο σεισμός της Αϊτής του 2010 Χάρτης της Αϊτής που απεικονίζει την ένταση του κουνήματος και τον βαθμό ζημιών που προκλήθηκαν από τον σεισμό στις 12 Ιανουαρίου 2010. Πηγή: 2010 Haiti earthquake https://www.britannica.com/event/2010-Haiti-earthquake
Ο σεισμός της Αϊτής του 2010
Χάρτης της Αϊτής που απεικονίζει την ένταση του κουνήματος και τον βαθμό ζημιών που προκλήθηκαν από τον σεισμό στις 12 Ιανουαρίου 2010. Πηγή: 2010 Haiti earthquake https://www.britannica.com/event/2010-Haiti-earthquake

Παράλληλα η Δημοκρατίας της Αϊτής αντιμετώπιζε πολύ πριν το σεισμό μια μεγάλη οικονομική κρίση, μιας και αποτελούσε την πιο φτωχή χώρα της Αμερικανικής Ηπείρου με το 80% του πληθυσμού της να ζει κάτω από το όριο της φτώχειας με συνολικό ΑΕΠ τα 11,9 δις δολάρια ενώ οι περισσότεροι πολίτες στην Αϊτή επιβίωναν με λιγότερα από 2$ την ημέρα και συγκεκριμένα 1.30$ (Economic Impact of the Earthquake, Haiti Earthquake,2010). Αντιμετώπιζε επίσης μια έντονη περιβαλλοντική κρίση, μιας και πριν το σεισμό όχι μόνο είχε χτυπηθεί από ισχυρές τροπικές καταιγίδες αλλά και πιο συγκεκριμένα η κακή διοικητική διαχείριση και λήψη ορθολογικών αποφάσεων είχε προκαλέσει τεράστια προβλήματα στην πολιτική της ολοκληρωμένης διαχείρισης του νερού, τα αποθέματα τροφίμων μειώνονταν συνεχώς χρόνο με το χρόνο σε αντιδιαστολή με την αύξηση κα συγκέντρωση του πληθυσμού σε συγκεκριμένες περιοχές ενώ η ανορθολογική και ανεξέλεγκτη αποψίλωση των δασών προκάλεσε διάβρωση εδαφών, απώλεια θρεπτικών στοιχείων και μείωση γεωργικών εκτάσεων (Haiti: Ecological Problems and the Fix-all, Haiti Earthquake, 2010). Αξίζει να σημειώσουμε ότι προϋπήρχε παράλληλα έντονη κοινωνική κρίση με κύρια χαρακτηριστικά την αυξημένη ανεργία, την φτώχεια, την υψηλή εγκληματικότητα, την διαφθορά και την χαμηλή μόρφωση του πληθυσμού (Margesson, R., Taft-Morales, M. 2010).

Κεφάλαιο 2

2. Οι ανθρώπινες απώλειες από τον σεισμό της Αϊτής. Αιτίες, κρίσεις και καταστροφές

2.1 Που οφείλεται ο μεγάλος αριθμός και η συνεχιζόμενη αύξηση του αριθμού των θυμάτων μετά το σεισμό της 12.01.2010; Γενεσιουργοί μηχανισμοί, χρόνος εκδήλωσης και φύση των καταστροφών

Όλες αυτές οι συνθήκες που επικρατούσαν πριν το σεισμό της Αϊτής είχαν ως αποτέλεσμα να μειώσουν το επίπεδο της ικανότητας του πληθυσμού της Αϊτής να ανταπεξέλθει απέναντι σε έναν κίνδυνο. Όπως αναλύθηκε στο πρώτο Κεφάλαιο, όλες αυτές οι μορφές κρίσεις που προϋπήρχαν είχαν αυξήσει στο μέγιστο βαθμό τα επίπεδο τρωτότητας με παράλληλη αύξηση των επιπέδων της διακινδύνευσης απέναντι σε έναν ισχυρό σεισμό.

Η τρωτότητα (Vulnerability) oρίζεται ως οι συνθήκες που καθορίζονται από φυσικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες ή διεργασίες, οι οποίοι αυξάνουν την ευπάθεια μιας κοινωνίας στις επιπτώσεις των κινδύνων. Ουσιαστικά η τρωτότητα αντιπροσωπεύει το βαθμό κατά τον οποίο ένας πληθυσμός, ένα κράτος ή ένα άτομο αδυνατεί να προβλέψει, να αντέξει, να αντισταθεί και να ανακάμψει από τις επιπτώσεις μιας καταστροφής. Εναλλακτικά, η τρωτότητα μπορεί να προσδιοριστεί ως: «Τα χαρακτηριστικά ενός ατόμου ή μιας ομάδας ανθρώπων, βάσει των ικανοτήτων τους να ανταπεξέλθουν και να αντιμετωπίσουν μια καταστροφή και να ανακάμψουν από τις επιπτώσεις της. Η τρωτότητα περιλαμβάνει ένα συνδυασμό παραγόντων που καθορίζουν το βαθμό κατά τον οποίο η ζωή και το περιβάλλον ενός ατόμου εκτίθεται σε κίνδυνο από ένα διακριτό και αναγνωρίσιμο γεγονός της φύσης ή της κοινωνίας» (Blaikie et al, 1994).

Η τρωτότητα βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με την ευπάθεια δηλαδή τους παράγοντες που δημιουργούν τις προϋποθέσεις για τη εξέλιξη ενός κινδύνου σε καταστροφή και με την ικανότητα της αντίστασης στις επιπτώσεις μιας καταστροφής και στην συνέχεια της ανάκαμψης. Η ευπάθεια (Susceptibility), αφορά τους λειτουργικούς παράγοντες μιας κοινωνίας που επιτρέπουν σε ένα κίνδυνο να προκαλέσει μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης (καταστροφή), π.χ. εγγύτητα στον κίνδυνο ή επίπεδο ανάπτυξης. Η ικανότητα (Capacity) αποτελεί ένα συνδυασμό όλων των δυνάμεων και των διαθέσιμων πόρων μιας κοινωνίας που μπορεί να μειώσει τον βαθμό της διακινδύνευσης ή των επιπτώσεων μιας καταστροφής. Περιλαμβάνει φυσικά, θεσμικά ή οικονομικά μέσα καθώς και ειδικευμένο προσωπικό ή κοινωνικά και διαρθρωτικά χαρακτηριστικά όπως καθοδήγηση και διαχείριση (Ανδρεαδάκης & Λέκκας, 2015).

Αξίζει να σημειώσουμε ότι η μείωση της ικανότητας σημαίνει την αύξηση της διακινδύνευσης και αντίστοιχα η αύξηση της διακινδύνευσης σημαίνει την αύξηση του κίνδυνου και την αύξηση της τρωτότητας (Ανδρεαδάκης, Ε. & Λέκκας, Ε.). Όλες αυτές οι μορφές κρίσεων που επικρατούσαν στην χώρα της Αϊτής είχαν δημιουργήσει συνθήκες έκτακτης ανάγκης, οι οποίες όμως δεν αντιμετωπίστηκαν σοβαρά, μιας και οι επιπτώσεις μιας καταστροφής δεν είχαν παρουσιαστεί ακόμα. Ο σεισμός της 12ης Ιανουάριου του 2010 ήταν η αιτία ενεργοποίησης όλων των δυσμενών συνθηκών και καταστροφών, τις οποίες οι προϋπάρχουσες κρίσεις είχαν δημιουργήσει το κατάλληλο πεδίο για να εμφανιστούν στο έπακρο. Ο τεράστιος αριθμός των 220,000 νέκρων του σεισμού της Αϊτής είναι άρρηκτα συνυφασμένος με τις κρίσεις που προϋπήρχαν στη χώρα της Αϊτής πριν το σεισμό και συγκεκρίμενα με την έλλειψη ικανότητας της κοινωνίας να ανταπεξέλθει καταλλήλως και της αυξημένης τρωτότητάς της.

Ο γενεσιουργός μηχανισμός όμως της μεγάλης αυτής καταστροφής δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ήταν μόνο λόγω των φυσικών διεργασιών. Απεναντίας βασιζόταν και σε ένα σύνολο ανθρωπογενών παραγόντων όπως η αυξημένη αστικοποίηση, η μη ορθολογική διαχείριση υδατικού ισοζυγίου, η ανεξέλεγκτη αποψίλωση δασών και η διάβρωση εδαφών. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά επιθετικής παρέμβασης του ανθρώπου στη φύση ενέτειναν το μέγεθος της καταστροφής που επακολούθησε. Μεγάλο ενδιαφέρον είχε η διασπορά αυτών των καταστροφών που επακολούθησε σχετικά με την ταχύτητα εξέλιξής τους: Άμεσης εκδήλωσης και μακροχρόνιας εκδήλωσης.

Αϊτή 12.01.2010 Πηγή: https://www.lifo.gr/team/sansimera/54453
Αϊτή 12.01.2010 Πηγή: https://www.lifo.gr/team/sansimera/54453

Συγκεκριμένα με βάση τα παραπάνω θα μπορούσαμε να διακρίνουμε τις καταστροφές για ότι τραγικό συνέβη στην Αϊτή το 2010 σε φυσικές και ανθρωπογενείς γεωλογικές καταστροφές. Ο σεισμός των 7,0 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ αποτέλεσε τη βασική άμεση εκδήλωση της φυσικής γεωλογικής καταστροφής που είχε τα χαρακτηριστικά ενός δυνατού κάθετου αρχικού τραντάγματος για 5 δευτερόλεπτα ενώ στη συνέχεια μια δεύτερη οριζόντια δόνηση ισοπέδωσε τα πάντα. Παράλληλα ακολούθησαν και άλλες άμεσες φυσικές γεωλογικές καταστροφές που είχαν να κάνουν με εκτεταμένες ρευστοποιήσεις και πλευρικές επεκτάσεις, καθώς και με μεγάλης κλίμακας κατολισθήσεις, οι οποίες ενέτειναν ακόμα πιο πολύ τις απώλειες. Μιας και τα περισσότερα κτήρια είχαν χτιστεί με πέτρες και τσιμεντόλιθους και χωρίς αντισεισμικό κανονισμό και μηχανική επίβλεψη κατέρρευσαν με αποτέλεσμα να σκοτώσουν και να παγιδεύσουν στα συντρίμμια τους χιλιάδες ανθρώπους. (Καρύδης, Π., Λέκκας, Ε.,2010).

Παράλληλα στο νότιο τμήμα της πρωτεύουσας Port-au-Prince ο οικιστικός ιστός είχε αναπτυχθεί σε εκτάσεις αποψιλωμένων δασών και σε περιοχές αυξημένων μορφολογικών κλίσεων με έντονη αποσάθρωση και διάβρωση του εδάφους. Οι κατολισθήσεις όμως και οι ρευστοποιήσεις που ακολούθησαν τον σεισμό παρέσυραν και κατέστρεψαν ολόκληρες συνοικίες. Με λίγα λόγια η επέμβαση του ανθρώπου στη φυσική διαδικασία (αποψίλωση) πολύ πριν τον σεισμό είχε ως αποτέλεσμα να επηρεαστεί άμεσα ο ίδιος από τα αποτελέσματά της. Ο συνδυασμός αυτών των καταστροφών προκάλεσε την κατάρρευση 105,000 σπιτιών ενώ 188,383 σπίτια υπέστησαν τεράστιες ζημιές. Μάλιστα το ίδιο το Προεδρικό Μέγαρο και το κτήριο του ΟΗΕ κατέρρευσαν σκοτώνοντας κυβερνητικά στελέχη και εξειδικευμένο προσωπικό και καθιστώντας αδύνατη την διαδικασία άμεσης αντιμετώπισης (Καρύδης, Π., Λέκκας, Ε.,2010). Συγκεκριμένα η απώλεια μεγάλου αριθμού στελεχών του ΟΗΕ επέφερε αρνητικό αντίκτυπο στην άμεση δραστηριοποίηση των διεθνών οργανισμών. Επιπλέον 4,000 σχολεία κατέρρευσαν καθώς το 60% των κυβερνητικών και διοικητικών κτηρίων διαλύθηκε ενώ το 25% των δημοσίων υπαλλήλων στην πρωτεύουσα σκοτώθηκε επιφέροντας τεράστια λειτουργική κατάρρευση του διοικητικού συστήματος της χώρας (Margesson, R., Taft-Morales, M., 2010).

Το Προεδρικό Μέγαρο της Αϊτής μετά τον σεισμό της 12ης Ιανουαρίου 2010  Πηγή: Wikipedia: 2010 Haiti earthquake http://en.wikipedia.org/wiki/2010_Haiti_earthquake
Το Προεδρικό Μέγαρο της Αϊτής μετά τον σεισμό της 12ης Ιανουαρίου 2010
Πηγή: Wikipedia: 2010 Haiti earthquake
http://en.wikipedia.org/wiki/2010_Haiti_earthquake

Το μεγάλο μέγεθος των νεκρών προκλήθηκε από το συνδυασμό αυτών των καταστροφών αλλά η συνεχιζόμενη αύξηση του αριθμού των θυμάτων μετά το σεισμό οφειλόταν και σε άλλους παράγοντες. Συγκεκριμένα ο σεισμός και οι παράλληλες φυσικές γεωλογικές καταστροφές είχαν ως επιπλέον αντίκτυπο την καταστροφή μεγάλου τμήματος του οδικού δικτύου και των συνδέσεων της χώρας με την Δομινικανή Δημοκρατία, με τις γραμμές εισόδου και του λιμανιού του Port-au-Prince, με τα νοσοκομεία ενώ το διεθνές αεροδρόμιο ετέθη εκτός λειτουργίας εξαιτίας σημαντικών ζημιών στον πύργο ελέγχου και στα κεντρικά κτήριά του (Phillips Hellen, 2013). Όλα αυτά δημιούργησαν φραγμούς στην παροχή άμεσης ιατρικής βοήθειας από τα σωστικά συνεργεία ενώ ο τεράστιος αριθμός τραυματιών δεν μπορούσε να εξυπηρετηθεί από τις ελάχιστες εναπομείναντες λειτουργικές μονάδες υγείας. Το χάος των πρώτων ημερών, η έλλειψη συντονισμού των ενεργειών και η καθυστέρηση των διεθνών αποστολών να αναπτύξουν δράσεις προκάλεσαν ασφυκτικές συνθήκες επιβίωσης ( Cave Damien,2010). Επιπλέον υπήρξε πλήρης έλλειψη συνθηκών υγιεινής, ανεπάρκεια υποδομών υγείας, ανεπάρκεια στη διαχείριση των πτωμάτων, δεν υπήρχε διαδικασία αναγνώρισής τους, δημιουργήθηκαν ομαδικοί τάφοι ενώ οι αυξημένες ανάγκες σε πόσιμο νερό, τρόφιμα και καταυλισμούς δημιούργησαν συνθήκες λιμού. Δημιουργήθηκαν κοινωνικές αναταραχές, αύξηση εγκληματικότητας, λεηλασίες, δολοφονίες και κλοπές (Καρύδης,Π., Λέκκας, Ε.,2010). Παραπάνω από 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι έγιναν άστεγοι ενώ 600,000 κάτοικοι του Port-au-Prince εγκατέλειψαν την πρωτεύουσα (Case Study Earthquakes – BBC).

2.2 Ποιος καταστροφικός κίνδυνος που δεν προϋπήρχε στην Αϊτή εμφανίστηκε μετά το σεισμό του 2010;

Δυστυχώς όμως μέσα σε αυτές τις συνθήκες δημιουργήθηκε ένας κίνδυνος ο οποίος δεν προϋπήρχε στην Αϊτή πριν το σεισμό. Αναλυτικότερα τον Οκτώβριο του 2010 παρουσιάστηκε ένα βιολογικός κίνδυνος και αυτός δεν ήταν άλλος παρά το ξέσπασμα μιας επιδημίας και συγκεκριμένα της χολέρας (Dowell SF, Tappero JW, Frieden TR, 2011 & Piarroux, Renaud, 2011). Μέχρι τον Ιούλιο του 2011 5,899 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ενώ 216, 000 είχαν νοσήσει. Μέχρι τις 30 Νοεμβρίου του 2014 8,767 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ενώ 719,377 άνθρωποι είχαν νοσήσει. H σοβαρή έλλειψη καθαρού πόσιμου νερού, αποχέτευσης, συνθηκών υγιεινής και κατάλληλων συστημάτων υγείας ήταν οι κύριοι λόγοι ξεσπάσματος της επιδημίας, η οποία θέρισε ζωές (Dhaliwal Megan,2012). Οι επιπτώσεις αυτής της βιολογικής καταστροφής είχαν μακροχρόνια μορφή εκδήλωσης, μιας και το 2015 παρατηρήθηκε 24% αύξηση των περιστατικών από το 2014. Αναλυτικότερα υπήρξαν 322 θάνατοι και 36,045 νέα περιστατικά χολέρας. Σε βάθος χρόνου από τον Οκτώβριο του 2010 μέχρι και τον Δεκέμβριο του 2017 καταγράφηκαν στην Αϊτή 814,551 περιστατικά χολέρας και 9,693 θάνατοι (Haiti: Cholera Outbreak, 2010-2017). Από το 2016 παρουσιάζεται μια μείωση των ποσοστών σε νέα περιστατικά και στους θανάτους όμως ο στόχος των μηδέν περιστατικών είναι ακόμα ανέφικτος.

Κεφάλαιο 3

3. Ο κύκλος της διαχείρισης καταστροφών στην Αϊτή. Προβλήματα, ενέργειες και αστοχίες στις φάσεις ανάπτυξης, επιπτώσεων και απόκρισης

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέταση του Κύκλου της διαχείρισης καταστροφών στην Αϊτή. Αναλυτικότερα θα εξετάσουμε το Κύκλο διαχείρισης καταστροφών στην Αϊτή στις τρεις ποιοτικά διαφορετικές χρονικές φάσεις του (Ανδρεαδάκης, Ε. & Λέκκας, Ε. 2015):

1) Τη φάση ανάπτυξης και σχεδιασμού πριν από την καταστροφή ( pre disaster planning),

2) Τη φάση επιπτώσεων κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά τον καταστροφικό σεισμό,

3) Τη φάση ανθρωπιστικής απόκρισης και δράσης μετά την καταστροφή.

3.1 Η φάση της ανάπτυξης προκαταστροφικά: Πρόληψη, μετριασμός και

ετοιμότητα

Αναφορικά με την εξέταση της πρώτης φάσης που έχει να κάνει με την προκαταστροφική περίοδο και όλα τα στάδια που σχετίζονται με τις δράσεις μιας κοινωνίας πριν την εκδήλωση ενός καταστροφικού φαινομένου μπορούμε να σημειώσουμε ότι λίγα έως ελάχιστα πράγματα είχαν γίνει, έτσι ώστε να ισχυροποιούνταν η φάση της ανάπτυξης. Λόγω των σοβαρών μορφών κρίσης που αναλύσαμε στις προηγούμενες ενότητες και τα τρία στάδια της φάσης της ανάπτυξης είχαν τρομερές ελλείψεις. Παρουσιάστηκαν μεγάλες αστοχίες και στο στάδιο της πρόληψης και στο στάδιο του μετριασμού αλλά δυστυχώς και στο στάδιο της ετοιμότητας. Συγκριμένα λόγω της έντονης οικονομικής και πολιτικής κρίσης που προϋπήρχε του σεισμού δεν υπήρξε η κατάλληλη πολιτική βούληση με κύρια αποτελέσματα στο στάδιο της πρόληψης:

1) να μην αναπτυχθεί το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο για την εκτίμηση και μείωση της διακινδύνευσης σε περίπτωση ισχυρού σεισμού,

2) να μην γίνουν ισχυρές πολεοδομικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση της αντισεισμικής θωράκισης σε εθνικό επίπεδο έτσι ώστε να προέκυπτε αύξηση της ικανότητας της κοινωνίας,

3) να μην ενισχυθούν τα ερευνητικά και ακαδημαϊκά ιδρύματα έτσι ώστε με τις έρευνες τους να αφυπνίσουν την κοινωνία και να συνεισφέρουν στην μείωση της διακινδύνευσης απέναντι σε ένα μελλοντικά ισχυρό σεισμό,

4) να μην υπάρξει μια ουσιαστική πληροφόρηση στην κοινωνία για τους πιθανούς κινδύνους που ενέχει ένας ισχυρός σεισμός καθώς και για τα κατάλληλα μέτρα προστασίας,

5) να μην υπάρξει μια αυξημένη κοινωνική ενημερότητα. Υπήρξε μια άγνοια, μια εγκληματική έλλειψη κοινωνικής ενημερότητας σε επίπεδο σχολείων, ΜΜΕ, επίσημων δημόσιων, επαγγελματικών και διαφημιστικών καμπανιών με αποτέλεσμα η κοινωνία της Αϊτής να μην έχει επίγνωση για το θα μπορούσε να συμβεί σε περίπτωση ισχυρού καταστροφικού σεισμού. Οι περισσότεροι πολίτες ζώντας κάτω από τα όρια της φτώχειας ήταν απασχολημένοι να βρουν τρόπους να επιβιώσουν, οπότε ήταν πρωταρχικό μέλημα των Κυβερνήσεων να μεριμνήσουν.

Αναφορικά με το στάδιο του μετριασμού υπήρξαν πολύ μεγάλες θεσμικές ελλείψεις στη κατασκευή κατοικιών με υψηλό βαθμό ασφάλειας και στον ορθολογικό σχεδιασμό και στην τυποποίηση των χρήσεων γης. 105,000 σπίτια κατέρρευσαν στον μεγάλο σεισμό ενώ 188,383 σπίτια υπέστησαν τεράστιες ζημιές. Τα περισσότερα σπίτια ήταν κατασκευασμένα από τούβλα και τσιμέντο σε πυκνοκατοικημένες φτωχογειτονιές της πρωτεύουσας χωρίς καμιά σεισμική θωράκιση. Αξιοσημείωτο είναι όμως, ότι κατέρρευσε μέχρι και το Προεδρικό μέγαρο, το κτήριο του ΟΗΕ και πολλά νοσοκομεία, σχολεία και άλλα κτήρια δημόσιων και κυβερνητικών υπηρεσιών υποδεικνύοντας ότι η πλήρης έλλειψη αντισεισμικής θωράκισης και θεσμικού πλαισίου ίσχυε για την πλειονότητα των κτηρίων (Margesson, R., Taft-Morales, M. , 2010).

Επίσης αξιοσημείωτη σε αυτό το στάδιο είναι η έλλειψη σχεδιασμού χρήσεων γης, η οποία θα βοηθούσε να μην είχαμε αυτή την άναρχη δόμηση των πυκνοκατοικοιμένων οικιστικών περιοχών. Απεναντίας έπρεπε να είχε υπάρξει ένας ορθολογικός προσδιορισμός των θέσεων ανάπτυξης των οικιστικών περιοχών με βάση τους φυσικούς κινδύνους που θα μπορούσαν να απειλήσουν αυτές τις περιοχές. Όπως αναλύθηκε και στις προηγούμενες ενότητες δεν ήταν μόνο ο σεισμός που κατέστρεψε τα κτήρια και προκάλεσε τόσα πολλά θύματα αλλά και παράλληλες άλλες φυσικές καταστροφές όπως κατολισθήσεις και έντονες ρευστοποιήσεις γης. Η έντονη αποψίλωση δασών και η διάβρωση του εδάφους ήταν οι αιτίες, έτσι ώστε ο πληθυσμός που ζούσε κάτω από τον ορεινό όγκο να μην έχει καμία ασπίδα προστασίας από τέτοια φαινόμενα. Η έλλειψη δασών που άλλοτε θα μπορούσαν να συγκρατήσουν τέτοια καλαισθητικά φαινόμενα ήταν μοιραία.

Τέλος αναφορικά με το τρίτο στάδιο της πρώτης φάσης της ανάπτυξης δηλαδή αυτό της ετοιμότητας δεν υπήρξαν συστήματα πρόβλεψης και προειδοποίησης, ούτε δράσεις, μέτρα και σχέδια ετοιμότητας του πληθυσμού σε περίπτωση σεισμού. Απεναντίας τα προηγούμενα χρόνια από το 2010 η Αϊτή χτυπήθηκε από σφοδρές τροπικές καταιγίδες, οι οποίες είχαν προκαλέσει μεγάλα πλημμυρικά φαινόμενα και είχαν επιφέρει πολλά θύματα. Ακόμα και για αυτά τα συχνά φαινόμενα δεν υπήρχαν κατάλληλα σχέδια ετοιμότητας ενώ η συνεχιζόμενη και μη επιβραδυνόμενη αποψίλωση των δασών μας καταδεικνύει πόσο λανθασμένη ήταν η όλη κυβερνητική πολιτική (Haiti: Ecological Problems and the Fix-all, Haiti Earthquake, 2010). Παράλληλα αξίζει να σημειωθεί πως πολλές φορές και ενώ δεν υπάρχουν σχέδια ετοιμότητας ή εκκένωσης απέναντι σε φυσικές καταστροφές που μπορεί να προκύψουν υπάρχει η κοινωνική συνείδηση της μνήμης τέτοιων περιστατικών, η οποία μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια. Δυστυχώς στην περίπτωση της Αϊτής δεν υπήρχε ούτε αυτή.

Αϊτή 12.01.2010 Πηγή: https://www.lifo.gr/team/sansimera/54453
Αϊτή 12.01.2010 Πηγή: https://www.lifo.gr/team/sansimera/54453
Αϊτή 12.01.2010 Πηγή: http://earthquake-now.blogspot.com/2014/01/2010.html
Αϊτή 12.01.2010 Πηγή: http://earthquake-now.blogspot.com/2014/01/2010.html

3.2 Η φάση των επιπτώσεων

Στη δεύτερη φάση του Κύκλου της διαχείρισης καταστροφών στην Αϊτή, δηλαδή την φάση των επιπτώσεων θα μπορούσαμε να σημειώσουμε τις εξής παρατηρήσεις: Μόλις συνέβη ο καταστροφικός σεισμός των 7,0 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ και οι παράλληλες φυσικές καταστροφές (κατολισθήσεις, ρευστοποιήσεις), πέρα από τις ολικές καταρρεύσεις των κτηρίων και τις τεράστιες ζημιές προκλήθηκε τεράστια δυσλειτουργία στο κρατικό μηχανισμό ενώ περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι έμειναν χωρίς στέγη. Οι ώρες ήταν εφιαλτικές και ο ίδιος ο σχεδιασμός της διαχείρισης έκτακτης ανάγκης ήταν ανέφικτος μόνο με εθνικούς πόρους της Αϊτής. Ο Πρόεδρος Preval περιέγραψε τη κατάσταση που προκλήθηκε αδιανόητη να την φανταστεί κάποιος και κήρυξε τη χώρα σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης (Margesson, R., Taft-Morales, M., 2010)

3.3 Η φάση της απόκρισης: Άμεση απόκριση, αρωγή και ο κρίσιμος παράγοντας της επανακατοίκησης

Βασικός στόχος τις πρώτες ώρες δηλ. στη φάση της άμεσης απόκρισης/αρωγής ήταν οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης των σωστικών συνεργείων, η παροχή ιατρικής φροντίδας, φαγητού, νερού και συνθηκών υγιεινής στους πληγέντες και η ορθολογική λειτουργία μηχανισμών αποκατάστασης (Margesson, R., Taft-Morales, M., 2010). Στόχοι δύσκολοι οι οποίοι δεν προχώρησαν αποτελεσματικά. Στη κατεύθυνση αυτή η Δομινικανή Δημοκρατία παρείχε νερό, ιατρικές προμήθειες, βαριά μηχανήματα έρευνας και διάσωσης ενώ το αεροδρόμιο της χρησιμοποιήθηκε ως αρχική στρατηγική βάση συγκέντρωσης σωστικών συνεργειών που έφτασαν στην Αϊτή από πολλές χώρες (BBC- Case Study Earthquakes). Ιατρικές ομάδες όπως πχ από τον Ερυθρό Σταυρό έστησαν προσωρινές νοσοκομειακές μονάδες για την περίθαλψη των τραυματισμένων αλλά η κατάσταση που επικρατούσε στην πρωτεύουσα ήταν χαοτική. Αναλυτικότερα υπήρχαν 19 εκατομμύρια κυβικά μέτρα από μπάζα και συντρίμμια, τα οποία δημιουργούσαν μια αποπνικτική ατμόσφαιρα και δυσχέραιναν τα σωστικά συνεργεία.

Στο επόμενο στάδιο της ανάκαμψης στη φάση της ανάπτυξης θα μπορούσαμε να επισημάνουμε τα εξής:

1) Υπήρξαν μεγάλες καθυστερήσεις στην λειτουργία των σωστικών συνεργείων, μιας και για αρκετές μέρες υπήρχαν περιοχές μέσα στα συντρίμμια που δεν επιχείρησε κανείς,

2) Η συγκομιδή των νεκρών υπήρξε ιδιαίτερα προβληματική. Γινόταν χωρίς σχέδιο , δεν γινόταν αναγνώριση πτωμάτων και οι αντίκτυποι στην δημόσια υγεία ήταν πολλοί μέχρι να γίνουν ομαδικοί τάφοι (ΚΑΡΥΔΗΣ, Π., ΛΕΚΚΑΣ, Ε.,2010),

3) Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ήταν άστεγοι στους κατεστραμμένους δρόμους της Πρωτεύουσας και επιχειρούσαν να αρπάξουν έστω τη μικρή επισιτιστική βοήθεια χάνοντας τη ζωή τους (Social Aid in the Aftermath of the Earthquake, Haiti Earthquake 2010),

4) Παρουσιάστηκε έξαρση της βίας και των ληστειών,

5) Παρουσιάστηκε έξαρση του παραεμπορίου,

6) Πλήρης έλλειψη των συνθηκών υγιεινής και αυξημένη ανεπάρκεια παροχής ιατρικής φροντίδας παρά τις προσπάθειες οργανώσεων λόγω των εκατοντάδων τραυματιών,

7) Τεράστιες ανάγκες σε πόσιμο νερό και φαγητό τουλάχιστον μέχρι το τέλος του Ιανουαρίου 2010 που δημιούργησαν συνθήκες λιμού,

8) Το ξέσπασμα της επιδημίας της χολέρας αποτέλεσε τεράστιο βιολογικό κίνδυνο,

9) Αξιοσημείωτες ήταν οι ζημιές που προκάλεσαν το 2012 η τροπική καταιγίδα Isaak και ο τυφώνας Sandy στις προσπάθειες ανασυγκρότησης (Goldberg Mark Leon 2013).

Στη συνέχεια το επόμενο διάστημα με την συμβολή του ΟΗΕ και των στρατιωτικών υπηρεσιών των ΗΠΑ έγιναν ισχυρές προσπάθειες έτσι ώστε σύμφωνα με στοιχεία μέχρι τον Ιούλιο του 2012 (Haiti Earthquake Facts and Figures, 2015):

1) Να έχουν δημιουργηθεί πέντε ειδικές μονάδες νοσηλείας και θεραπείας για πάσχοντες από χολέρα, εξυπηρετώντας 18,000 ανθρώπους,

2) Να έχει γίνει πρόοδος στα έργα παροχής νερού σε περισσότερους από 340,00 ανθρώπους,

3) Να έχει δοθεί δωρεάν ιατρική φροντίδα σε περισσότερους από 39,000 ανθρώπους,

4) Να έχει δοθεί στέγη σε περισσότερους από 34,000 ανθρώπους,

5) Ενεργοποιήθηκαν προγράμματα ‘Cash for work’ έτσι ώστε περισσότεροι από 220,000 άνθρωποι να έχουν περαιτέρω κίνητρο συμμέτοχης στην περισυλλογή των συντριμμιών (Haiti Earthquake Facts and Figures, 2011),

6) Να έχουν γίνει προσπάθειες και καμπάνιες ενημέρωσης σε περισσότερους από 116,000 ανθρώπους αναφορικά με μελλοντικές καταστροφές που μπορεί να προκύψουν,

6) Δημιουργήθηκαν ειδικά τμήματα επιμόρφωσης για περισσότερες από 60,000 ευάλωτες γυναίκες έτσι ώστε να υποστηρίξουν πρωτίστως τον εαυτό τους και στη συνέχεια τις οικογένειές τους,

8) Παρασχέθηκαν εργαλεία και σπόροι σε περισσότερους από 23,000 ανθρώπους έτσι ώστε να ξεκινήσουν τις καλλιέργειες σε ατομικό επίπεδο στα σπίτια τους,

9) Κατασκευάστηκαν 1528 camps για την προστασία των αστέγων αλλά με την προβληματική αρχική χρήση των σκηνών (Tent Camps in Haiti, Haiti Earthquake 2010).

Αναφορικά με την τελευταία φάση της επανακατοίκησης θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι ακόμα και μέχρι σήμερα δεν έχει ολοκληρωθεί. Η φάση της επανακατοίκησης διήρκεσε πολλά χρόνια με μεγάλα ποσά οικονομικής βοήθειας, δύσκολο βαθμό απορρόφησης κονδυλίων ενώ camps συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμα και σήμερα. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι από το 1,5 εκατομμύριο άστεγους που είχαμε το Γενάρη του 2010 1,145 άνθρωποι παρασχέθηκε κατοικία μέχρι τον Γενάρη του 2013 ενώ 358,000 άνθρωποι εξακολουθούσαν να διαμένουν στα camps. Tον Γενάρη του 2016 περισσότεροι από 60,000 άνθρωποι εξακολουθούσαν να διαμένουν στα camps (Ramney Emma, 2016) ενώ στα τέλη Αυγούστου του 2017 ο αριθμός αυτών των ατόμων υποχώρησε στους 37,967 σε 27 camps (Seven years after quake, thousand still living in Haiti camps, 2017). Αξίζει να σημειώσουμε ότι το 2018 υπάρχουν 26 ενεργά camps και 37,546 άνθρωποι εξακολουθούν να διαμένουν σε αυτά ενώ 1528 έχουν κλείσει (Haiti 2018)

Όλα αυτά μας καταδεικνύουν πόσο δύσκολη είναι η ολοκλήρωση της τρίτης και τελικής φάσης της επανακατοίκησης όλου του πληγέντος πληθυσμού σε ασφαλείς και πλήρεις υποδομές. Είναι μια χρονοβόρα διαδικασία, η οποία είναι ευάλωτη σε νέους κινδύνους όπως όταν το 2016 η Αϊτή χτυπήθηκε από τον τυφώνα Mathew που αποτέλεσε την χειρότερη φυσική καταστροφή μετά τον σεισμό του 2010 (UNICEF Haiti: Hurricane Matthew , 2016).

Αϊτή 12.01.2010 Πηγή: https://www.lifo.gr/team/sansimera/54453
Αϊτή 12.01.2010 Πηγή: https://www.lifo.gr/team/sansimera/54453

Κεφάλαιο 4

4. Οι οικονομικές επιπτώσεις της καταστροφής, οι μορφές και η αποτελεσματικότητα της διεθνούς βοήθειας

4.1 Οι οικονομικές επιπτώσεις της καταστροφής. Άμεσες, έμμεσες και δευτερογενείς οικονομικές απώλειες από τα γεγονότα του 2010 στην Αϊτή

Όπως προαναφέρθηκε η Αϊτή αποτελούσε και πριν το καταστροφικό σεισμό του 2010 τη πιο φτωχή χώρα της Αμερικανικής Ηπείρου με το 80% του πληθυσμού να ζει κάτω από τα όρια της φτώχειας. Οι ισχυρές τροπικές καταιγίδες που έπληξαν την Αϊτή το 2005, το 2006, το 2007 και το 2008 είχαν προκαλέσει πολύ μεγάλες ζημιές και ως αποτέλεσμα είχαν επηρεάσει αρνητικά την οικονομία της. Παρ’ όλα αυτά τίποτα άλλο δεν ήταν πιο καταστρεπτικό για την οικονομία της Αϊτής από τον σεισμό των 7,0 Ρίχτερ (Economic Impact of the Earthquake, Haiti Earthquake 2010).

Οι επιπτώσεις στην οικονομία ήταν άμεσες και ραγδαίες, μιας και το συνολικό κόστος των καταστροφών υπολογίστηκε στα 7,8 δισεκατομμύρια δολάρια (Amadeo Kimberly, 2018). 105,000 κατοικίες κατέρρευσαν, 188,383 κατοικίες υπέστησαν τεράστιες ζημιές, το αεροδρόμιο και λιμάνι της πρωτεύουσας αχρηστεύτηκαν, 4,000 σχολεία και το 60% των κυβερνητικών κτηρίων κατέρρευσαν, χιλιάδες επιχειρήσεις διαλύθηκαν, η βιομηχανία ρουχισμού δέχτηκε τεράστιο πλήγμα, εκατοντάδες εκκλησίες και νοσοκομεία κατέρρευσαν ενώ οι ζημιές στο οδικό δίκτυο ήταν σχεδόν ολικές. Το κόστος μόνο για τις κατοικίες που κατέρρευσαν ανερχόταν στα 2,3 δισεκατομμύρια δολάρια.

Παράλληλα οι έμμεσες οικονομικές επιπτώσεις ήταν η αυξημένη ανεργία που ακολούθησε τον σεισμό. Στη περίπτωση της Αϊτής η οικονομία της στηριζόταν κυρίως στην γεωργία, μιας και τα 2/3 του εργατικού πληθυσμού απασχολούνταν στη γεωργία και κυρίως σε συγκεκριμένες καλλιέργειες όπως ζάχαρης και βαμβακιού (Economic Impact of the Earthquake, Haiti Earthquake 2010). Οι καταστροφικές συνέπειες του σεισμού όμως είχαν ως αποτέλεσμα η πλειονότητα της αγροτικής παραγωγής και των γεωργικών επιχειρήσεων να καταστραφούν και μεγάλος αριθμός απασχολούμενων να οδηγηθεί στην ανεργία. Η κατάσταση ήταν απελπιστική γιατί όσοι επέζησαν του σεισμού έμειναν άνεργοι και χωρίς κατοικία. Η ίδια η οικονομία της Αϊτής καταστράφηκε ολοσχερώς το 2010 και στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη χρηματική βοήθεια και στήριξη του ΟΗΕ, άλλων χωρών, ΜΚΟ, διεθνών οργανισμών, οργανώσεων και ιδιωτικών δωρεών.

4.2 Μορφές και αποτελεσματικότητα της διεθνούς βοήθειας

Η διεθνής βοήθεια ήταν καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση των καταστρεπτικών συνεπειών από το σεισμό. Toν Μάρτιο του 2010 οι χώρες του ΟΗΕ δεσμεύθηκαν για 5,3 δις δολάρια για 2 χρόνια και συνολικά 9,9 δις δολάρια σε 3 χρόνια (Quigley Bill & Ramanauskas Amber, 2012). Αποφασίστηκε όμως ότι δεν θα επέτρεπαν στην κυβέρνηση της Αϊτής να κατευθύνει τα κεφάλαια ανακούφισης και ανάκαμψης και επέμεναν να συσταθούν δυο θεσμικά όργανα για την έγκριση σχεδίων και δαπανών για τα κονδύλια ανασυγκρότησης. Η πρώτη ήταν η προσωρινή επιτροπή αποκατάστασης της Αϊτής (IHRC) και η δεύτερη ήταν το Ταμείο Ανασυγκρότησης της Αϊτής (HRF). Τα χρήματα λοιπόν έπρεπε να κατατεθούν στην Παγκόσμια Τράπεζα και να διανεμηθούν από την IHRC. Παράλληλα οι ΗΠΑ αποτέλεσαν την μεγαλύτερη ξένη πηγή βοήθειας προς την Αϊτή, μιας και μέσω της USAID και δωρεών από εκστρατείες ΜΚΟ (RedCross και World Bank) έχουν προσφέρει περισσότερα από 712 εκατομμύρια δολάρια βοήθειας ενώ η ΕΕ έχει προσφέρει περισσότερα από 650 εκατομμύρια δολάρια. Αξίζει να σημειώσουμε την πολύ σημαντική συνεισφορά της Κούβας σε παροχή εξειδικευμένου ιατρικού προσωπικού (Lakhani Nina, 2010) ενώ η Βενεζουέλα πέρα από τη χορήγηση φαγητού, ιατρικού προσωπικού και προμηθειών ανέλαβε δεσμεύσεις ύψους 1,3 δις. δολαρίων (Venezuela’s aid to Haiti: Τwo years after the earthquake, 2012), όπως πχ για την κατασκευή τριών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής που παρέχουν το ένα πέμπτο της ηλεκτρικής ενέργειας στην Αϊτή ενώ παράλληλα προχώρησε στην κατάργηση του χρέους της PetroCaribe κατά 395 εκατ. Δολάρια (Schipani Andres, 2015).

Όμως τι ποσοστό από όλη αυτή τη χρηματική βοήθεια έφτασε στους κατοίκους της Αϊτής; Xορηγήθηκαν 34% στους αστικούς και στρατιωτικούς φορείς του δότη για την αντιμετώπιση καταστροφών, το 28% σε οργανισμούς του ΟΗΕ και σχετικούς ΜΚΟ, το 26% δόθηκε σε ιδιώτες εργολάβους και άλλες ΜΚΟ, το 6% δόθηκε σε είδος υπηρεσιών, το 5% στον Ερυθρό Σταυρό, μόλις το 1% στην Κυβέρνηση της Αϊτής και μόλις τα τέσσερα δέκατα του 1% πήγε σε ΜΚΟ της Αϊτής και σε εταιρίες της Αϊτής. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι πολλά από τα χρήματα που διατέθηκαν δεν έχουν ακόμα δαπανηθεί. Ενδεικτικά το 2013 δυο χρόνια μετά το σεισμό λιγότερο από το 1% των 412 εκατ. δολαρίων των ΗΠΑ που προορίζονταν για δραστηριότητες ανοικοδόμησης δαπανήθηκαν από την USAID. Επίσης η λειτουργία των δυο διεθνών επιτροπών (IHCR, HRF) ήταν ιδιαίτερα προβληματική, κατηγορήθηκε από τους Αϊτινούς για καθυστερήσεις ενώ η λειτουργία τους ανεστάλη αρκετές φορές (Quigley Bill & Ramanauskas Amber, 2012)

Κεφάλαιο 5

5. Οι πρωταρχικοί στόχοι μείωσης της τρωτότητας και ενίσχυσης τη ικανότητας κατά την μετακαταστροφική περίοδο

Πρωταρχικός στόχος της Αϊτής οφείλει να είναι η μείωση της τρωτότητάς της. Βασικοί πυλώνες προς αυτή την κατεύθυνση πρέπει να είναι ένας ισχυρός αντισεισμικός κανονισμός, έτσι ώστε τα κτήρια που χτίζονται να είναι ισχυρά και να είναι ανθεκτικά απέναντι σε σεισμούς, οι οποίοι δεν μπορούν να προβλεφθούν όπως ο πρόσφατος σεισμός των 5,9 Ρίχτερ (Oppenheim Μaya, 2018). Στόχος πρέπει να είναι η αποκέντρωση των περιοχών, έτσι ώστε να μειωθεί η συγκέντρωση του πληθυσμού ενώ παράλληλα είναι επιτακτική ανάγκη να υλοποιηθούν όσο γίνεται περισσότερα προγράμματα αναδάσωσης, έτσι ώστε να δημιουργηθούν δάση, τα οποία θα σταθούν εμπόδιο στην διάβρωση του εδάφους και θα είναι μια φυσική αντιπλημμυρική ασπίδα και φυσικό φράγμα σε κινδύνους κατολισθήσεων και ρευστοποίησης της γης. Επίσης πρέπει να δοθεί έμφαση και να πραγματοποιηθούν δημόσια έργα και παρεμβάσεις, έτσι ώστε η Αϊτή να γίνει ενεργειακά ανεξάρτητη χρησιμοποιώντας τους φυσικούς της πόρους σε ηλιακή, αιολική και υδροηλεκτρική ενέργεια, να δοθεί έμφαση στην μείωση της ανεργίας και στην ενίσχυση της ιατρικής κάλυψης (Margesson, R., Taft-Morales, M, 2010). Είναι δεδομένο ότι ένα τέτοιο γεγονός δεν θα ξεχαστεί ποτέ, είναι δεδομένο ότι οι Αϊτινοί οφείλουν να έχουν μνήμη του γεγονότος, να αναπτύξουν κοινωνική ενημερότητά και ευσυνειδησία έτσι ώστε μειώνοντας την ημιμάθεια και ενισχύοντας την εκπαίδευση να γίνουν κατανοητά τα διάφορα αίτια που άμεσα η έμμεσα επέφεραν αυτά τα αποτελέσματα.

Τελικά Συμπεράσματα – Επίλογος

Συγκεντρωτικά θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε ότι ο καταστροφικός σεισμός της 12ης Ιανουαρίου του 2010 αποτέλεσε ένα ιστορικό σημείο καμπής για την δημοκρατία της Αϊτής. Συνέθλιψε χιλιάδες εκατοντάδες κτήρια, επέφερε χιλιάδες νεκρούς αλλά κυρίως γκρέμισε τα όνειρα των Αϊτινών για μια καλύτερη ζωή. Όλοι οφείλουμε να αντιλαμβανόμαστε πόσο δύσκολη είναι η φύση να προβλεφθεί και πόσο επιζήμιες μπορούν να είναι οι καταστροφές όταν δεν προετοιμαζόμαστε κατάλληλα για να μειώσουμε την τρωτότητά μας και να αυξήσουμε την ικανότητά μας απέναντι σε αναμενόμενους κινδύνους. Αξιοσημείωτες είναι οι καταστροφές που επέφερε ο σεισμός των 5.9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ που σημειώθηκε στην Αϊτή στις 6 Οκτωβρίου 2018 επιφέροντας 17 νεκρούς και 427 τραυματίες (Haiti: 2018 earthquake Situation report No.3 , 2018) υπενθυμίζοντας σε όλους πως το παν είναι η ενίσχυση της ετοιμότητάς και της ικανότητας αντίδρασής μας.

Αν και η Αϊτή αποτελεί τη χώρα με τις πιο πολλές φυσικές καταστροφές τα τελευταία 20 χρόνια με 229.699 νεκρούς (Αϊτή: Η χώρα με τoυς περισσότερους θανάτους από φυσικές καταστροφές, 2016), μεγάλο μέρος της ευθύνης για τη κατάσταση που υπάρχει ακόμα και σήμερα ανήκει στη διεθνή κοινότητα (Mitrovic Tijana, 2018). Η προσπάθεια ανασυγκρότησης στην Αϊτή δεν βασίστηκε ποτέ σε μια αξιόλογη συνεργασία μεταξύ των Αϊτινών και της διεθνούς κοινότητας. Οι προσπάθειες, οι λειτουργίες, οι δράσεις των διεθνών οργανισμών, των οργανώσεων και των ΜΚΟ δεν ήταν ξεκάθαρες, έτσι ώστε οι κάτοικοι της Αϊτής να μπορούν να παρακολουθήσουν που διατέθηκαν όλα αυτά τα μεγάλα ποσά. Χωρίς διαφάνεια και σεβαστή συνεργασία δεν μπορεί να χτιστεί εμπιστοσύνη ενώ παράλληλα είναι λογικό να δημιουργούνται σκέψεις ότι ο καταστροφικός σεισμός του 2010 αποτέλεσε την αφορμή να επωφεληθούν το μέγιστο δυνατό διάφοροι παράγοντες.

Στόχος πρέπει να είναι όλα τα χρηματικά ποσά που συγκεντρώνονται να διοχετεύονται αποκλειστικά στους δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς της Αϊτής. Πολλοί μπορεί να είναι καχύποπτοι σε μια τέτοια προοπτική καταλογίζοντας το πολιτικό σύστημα της Αϊτής για διαφθορά και ανικανότητα αλλά παράλληλα δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι οι κάτοικοι της Αϊτής έχουν δικαίωμα να είναι εταίροι στη φάση λήψη αποφάσεων που έχει να κάνει με το μέλλον τους, αξίζουν να μάθουν που έχουν δαπανηθεί τα χρήματα τα οποία συγκεντρώθηκαν για αυτούς και να γνωρίζουν σε ποιες νέες δραστηριότητες σχεδιάζονται να δαπανηθούν. Είναι αδιαμφισβήτητο δικαίωμά τους να απαιτούν σεβασμό, διαφάνεια και λογοδοσία σε πολιτικές που σχεδιάζουν άλλοι για το δικό τους καλό.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Αϊτή: Η χώρα με τoυς περισσότερους θανάτους από φυσικές καταστροφές (2016), CNN, URL https://www.cnn.gr/news/kosmos/story/50138/aiti-h-xora-me-toys-perissoteroys-thanatoys-apo-fysikes-katastrofes (Ανακτήθηκε 10.11.2018)

Amadeo Kimberly (2018), Haiti Earthquake: Facts, Damage, Effects on Economy, The Balance, URL https://www.thebalance.com/haiti-earthquake-facts-damage-effects-on-economy-3305660 (Ανακτήθηκε 08.11.2018)

ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ, Ε. & ΛΕΚΚΑΣ, Ε., (2015).-Εισαγωγή στη Θεωρία της Διαχείρισης Καταστροφών και Κρίσεων

BBC_Case study: earthquake. URL

http://www.bbc.co.uk/bitesize/ks3/geography/physical_processes/plate_tectonics/revision/7/ (Ανακτήθηκε 02.11.2018)

Cave Damien, (2010) -As Haitians Flee, the Dead Go Uncounted – The New York Times, URL https://www.nytimes.com/2010/01/19/world/americas/19grave.html?hp (Ανακτήθηκε 07.11.2018)

Dhaliwal Megan(2012). «Panic Has Subsided, But Cholera Remains in Haiti». Pulitzer Center. URL http://pulitzercenter.org/reporting/panic-has-subsided-cholera-remains-haiti (Ανακτήθηκε 04.11.2018)

Disasters Emergency Committee (2015)-HAITI EARTHQUAKE FACTS AND FIGURES. URL http://www.dec.org.uk/haitiearthquakefactsandfigures (Ανακτήθηκε 01.11.2018)

Dowell SF, Tappero JW, Frieden TR (2011). «Public Health in Haiti —Challenges and Progress». New England Journal of Medicine. URL

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMp1100118 (Ανακτήθηκε 05.11.2018)

Goldberg Mark Leon (2013) UN Dispatch. «Haiti three years on: Facts and figures from the earthquake recovery». URL http://www.undispatch.com/haitithreeyearsonfactsandfiguresfromtheearthquakerecovery/ (Ανακτήθηκε 03.11.2018)

Embassy of the Bolivarian Republic of Venezuela to the U.S (2012), «Venezuela’s aid to Haiti: Τwo years after the earthquake», URL http://venezuela-us.org/live/wp-content/uploads/2009/12/01-10-2012-FS-Haiti.pdf, (Ανακτήθηκε 07.11.2018)

Haiti: Cholera Outbreak (2010) http://reliefweb.int/disaster/ep-2010-000210-hti

Haiti Three Years On: Facts and Figures from the Earthquake Recovery | UN Dispatch [WWW Document], URL https://www.undispatch.com/haiti-three-years-on-facts- and-figures-from-the-earthquake-recovery/ (Ανακτήθηκε 02.11.2018)

Haiti 2018 (2018), International Organization for Migration, URL

https://humanitariancompendium.iom.int/appeals/haiti-2018 (Ανακτήθηκε 06.11.2018)

Καρύδης, Π., Λέκκας, Ε. (2010). – Ο σεισμός της Αϊτής Μs 7.2R, 12 Ιανουαρίου 2010.

Ημερίδα του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου με θέμα «Οι Τραγικές Επιπτώσεις του Σεισμού της Αϊτής», 24σ., Αθήνα. URL

http://elekkas.gr/index.php/en/epistimoniko- ergo/scientificmissions/921-haiti (Ανακτήθηκε 01.11.2018)

Lakhani Nina, (2010), «Cuban Medics in Haiti put the world to shame», The Independent, URL https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/cuban-medics-in-haiti-put-the-world-to-shame-2169415.html

(Ανακτήθηκε 06.11.2018)

Laurent Olivier (2015), Haiti Earthquake-Five Years After, Time Magazine. URL http://time.com/3662225/haitiearthquakefiveyearafter/ (Ανακτήθηκε 02.11.2018)

Luege Timo, (2010) Haiti earthquake response case study. URL

http://www.slideshare.net/Timoluege/2010-haitiearthquakeresponsecasestudy (Ανακτήθηκε 04.11.2018)

Margesson, R., Taft-Morales, M. (2010) Haiti Earthquake: Crisis and Response. Congressional Research Service Report for Congress. URL

https://fas.org/sgp/crs/row/R41023.pdf (Ανακτήθηκε 07.11.2018)

Mitrovic Tijana (2018), A History of Failure: Why International Aid to Haiti Must Change, The McGill International Review, URL https://www.mironline.ca/a-history-of-failure-why-international-aid-to-haiti-must-change/ (Ανακτήθηκε 09.11.2018)

Oppenheim Maya, (2018), Haiti earthquake: At least 11 dead and dozens injured after tremor hits north of country, The Independent, URL

https://www.independent.co.uk/news/world/americas/haitiearthquakelatestfiguresdeadinjuriesnortherna8572651.html (Ανακτήθηκε 10.11.2018)

Phillips Hellen: Haiti Earthquake 2010

http://www.slideshare.net/helen_phillips04/lesson-5-haiti-earthquake-2010.

URL (Ανακτήθηκε 03.11.2018)

Piarroux, Renaud (2011). «Understanding the Cholera Epidemic, Haiti». Emerging Infectious Diseases. 17 (7): 1161–1168. URL

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3381400/ (Ανακτήθηκε 07.11.2018)

Quigley Bill & Ramanauskas Amber (2012), Haiti: Seven Places Where Earthquake Money Did and Did Not Go, Common Dreams. URL

https://www.commondreams.org/views/2012/01/03/haiti-seven-places-where-earthquake-money-did-and-did-not-go

Ramney Emma (2016), UN issues warning on Haitian refugee camps | Public Finance [WWW Document], URL https://www.publicfinanceinternational.org/news/2016/01/un-issues-warning-haitian-refugee-camps (Ανακτήθηκε 08.11.2018)

ReliefWeb (2011) Haiti Earthquake Facts and Figures. URL

http://reliefweb.int/report/haiti/haitiearthquakefactsandfigures (Ανακτήθηκε 01.11.2018)

Seven years after quake, thousand still living in Haiti camps, (2017), Jamaica Observer,URLhttp://www.jamaicaobserver.com/latestnews/Seven_years_after_quake,_thousand_still_living_in_Haiti_camps (Ανακτήθηκε 06.11.2018)

Schipani Andres (2015), «Petrocaribe: a legacy that is both blessing and a curse», URL https://www.ft.com/content/04c55724-bea7-11e4-8036-00144feab7de (Ανακτήθηκε 06.11.2018)

The University of North Carolina at Chapel Hill. Haiti Earthquake 2010, URL http://haitiearthquake.web.unc.edu/ (Ανακτήθηκε 05.11.2018)

UNICEF Haiti: Hurricane Matthew – Situation Report #3, (2016). UNICEF (Report). ReliefWeb. October 5, 2016. URL https://reliefweb.int/report/haiti/unicefhaitihurricanematthewsituationreport-3-5-october-2016 (Ανακτήθηκε 09.11.2018)

United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (2018). «Haiti: 2018 earthquake Situation report No.3» (PDF). URL

https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_situation_report_3_haiti_earthquake_06_october_2018_09102018.pdf

Wikipedia: 2010 Haiti earthquake. URL

http://en.wikipedia.org/wiki/2010_Haiti_earthquake