Γράφει η Χαρά – Μαρία Κουτούβαλη*

Θάλασσα! Επίσημη αγαπημένη! Και ποιος δεν αγαπάει τη θάλασσα; Ποιος δεν άπλωσε τα όνειρά του στην απεραντοσύνη της; Ποιος δε ζήλεψε τη χάρη της; Ποιος δε φοβήθηκε το θυμό της; Ποιος δεν ξεκουράστηκε στην απέραντη γαλήνη της; Ποιος δεν άπλωσε τους ρεμβασμούς του; Ποιος δεν ένιωσε τα κύματα, πότε ανάλαφρα, γεμάτα γλυκιά μελωδία, πότε χαρούμενα, πότε λυπημένα, πότε γεμάτα παράπονο, πότε προσευχή, πότε κατάρα; Ποιος δε νοστάλγησε το άγριο αφρισμένο πέλαγος, τη γαλήνη της μπουνάτσας, το φλοίσβο των κυμάτων; Ποιος δεν γοητεύθηκε από το μπλε-γαλαζοπράσινο; ΘΑΛΑΣΣΑ!!!!!


Γιατί το χρώμα της είναι μπλε – γαλαζοπράσινο ;
Ο χρωµατισµός των θαλάσσιων µαζών εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως :
– Η φωτεινότητα και το χρώµα του ουρανού που αντανακλάται σε αυτές.

– Tο βάθος των υδάτων.
– Το χρώµα του βυθού.
– Η διαύγεια των υδάτων η οποία επηρεάζεται από την ύπαρξη ή µη φερτών υλικών και οργανικών διαλελημένων ή αιωρούμενων ουσιών, από την ένταση της πρωτογενούς παραγωγής και από τις κατηγορίες φυτοπλαγκτικών οργανισµών που επικρατούν και επηρεάζουν τη θολότητα των υδάτων που µπορεί να ποικίλλει σηµαντικά από περιοχή σε περιοχή.


Το μπλε χρώμα της θάλασσας, διαμορφώνεται από τις ακτινοβολίες που φθάνουν στο μάτι μας όταν το φως πέσει στην επιφάνεια του νερού και αυτά που θα συμβούν είναι:
α) Ένα μέρος ανακλάται κατοπτρικά στην εξωτερική επιφάνεια.
β) Ένα μέρος από το φως που πέφτει στην επιφάνεια της θάλασσας σκεδάζεται στα μόρια του νερού και επιστρέφει στον αέρα.

γ) Ένα μέρος από φως που πέφτει συνεχίζει το ταξίδι του μέσα στο νερό υφιστάμενο συνεχείς διαθλάσεις και σκεδάσεις.


Ένα μέρος από το φως που πέφτει στην επιφάνεια της θάλασσας σκεδάζεται στα μόρια του νερού και επιστρέφει διάχυτο στον αέρα, ενδεχομένως όμως και στο μάτι του παρατηρητή. Η σκέδαση σημαίνει ότι το φως απορροφάται και επανακτινοβολείται προς κάθε κατεύθυνση. Η σκέδαση σε σωματίδια μεγέθους μορίου – τάξης μεγέθους μικρότερης από το μήκος κύματος του φωτός – υπακούει στον νόμο του Rayleigh και δε συντελείται ισότιμα για τα διάφορα μήκη κύματος. Οι ακτινοβολίες με μικρό μήκος κύματος, όπως το μπλε, σκεδάζονται πολύ περισσότερο από τις άλλες. Αυτός είναι και ο λόγος για τη δημιουργία του μπλε χρώματος της θάλασσας.


Μια φωτεινή δέσμη η οποία διαδίδεται μέσα στο νερό, στην ουσία είναι δέσμη φωτονίων. Κάποια φωτόνια απορροφώνται από τα μόρια του νερού και αυξάνουν τη θερμοκρασία ή απορροφώνται από το φυτοπλαγκτόν για τη φωτοσύνθεση. Κάποια άλλα φωτόνια της ίδιας δέσμης μεταβάλουν τη διεύθυνσή τους με αποτέλεσμα την παρεμβολή των μορίων του νερού και των σωματιδίων που είναι σε αιώρηση. Το φαινόμενο αυτό στην οπτική, ονομάζεται σκέδαση του φωτός και το αποτέλεσμά του είναι να εξασθενεί τη φωτεινή δέσμη γιατί τα φωτόνια που άλλαξαν διεύθυνση έχουν ξεφύγει από την υπόλοιπη ομάδα φωτονίων που συνεχίζει την πορεία της. Συνεπώς, η συνολική εξασθένιση της φωτεινής δέσμης είναι αποτέλεσμα τόσο της απορρόφησης όσο και της σκέδασης.
Παρατηρούμε ότι, οι διαλυμένες οργανικές ουσίες στην θάλασσα, έχουν κίτρινο χρώμα, το οποίο προέρχεται από την αποσύνθεση του φυτοπλαγκτού ή μεταφέρονται από τα ποτάμια. Τα παραπάνω είναι, διάφορα χουμανικά οξέα του εδάφους, και δεν συμβάλλουν στη σκέδαση, αλλά μόνο στην απορρόφηση του φωτός.


Η απορρόφηση και η σκέδαση είναι γενικά εντονότερες στα μικρά μήκη κύματος. Ο ωκεανός φαίνεται γαλάζιος όταν το νερό είναι καθαρό και πρασινίζει όταν το νερό γίνεται πλούσιο σε διαλυμένες ουσίες και αιωρούμενα σωματίδια όπως ανόργανα υλικά ή μικροσκοπικοί οργανισμοί (φυτοπλαγκτόν).
Το ηλιακό φως µέσα στο νερό είναι η απαραίτητη παράμετρος που καθορίζει τόσο τη θέρμανση των επιφανειακών στρωµάτων όσο και τις φωτοσυνθετικές διεργασίες, απαραίτητες στην αναπαραγωγή του φυτοπλακτού. Η ηλιακή ακτινοβολία που φθάνει στην επιφάνεια της γης, είναι λίγο διαφορετική από ότι είναι στην ανώτερη ατμόσφαιρα γιατί σηµαντικές ποσότητες, σε επιλεγμένα µήκη κύµατος, απορροφώνται από τα διάφορα ατμοσφαιρικά στρώµατα. Το ηλιακό φως που τελικά φθάνει στην επιφάνεια της θάλασσας διεισδύει σε βάθος, αλλά και τα µόρια του νερού ασκούν µια επιλεκτική απορρόφηση σε ορισμένα µήκη κύµατος. Το αποτέλεσµα είναι ‘ότι τα µήκη κύµατος στην μπλε και στην πράσινη περιοχή του φάσµατος έχουν τη μεγαλύτερη διεισδυτικότητα, ενώ στην κόκκινη περιοχή απορροφώνται στα πρώτα µέτρα. Στο υπέρυθρο, λίγα εκατοστά του µέτρου είναι αρκετά για την πλήρη απορρόφησή του.


Φαίνεται ότι κάτω από ένα βάθος το µόνο χρώµα που υπάρχει στη θάλασσα είναι το μπλε. Το χρώµα της θάλασσας, όταν τη παρατηρούμε από ψηλά, είναι συνάρτηση της ανάκλασης του φωτός στην επιφάνειά της και της αναδυόµενης φωτεινής ακτινοβολίας από το βάθος. Σε µικρές γωνίες παρατήρησης, ιδίως µε την έλλειψη κυµατισµού, υπερτερεί η ανάκλαση του φωτός στην επιφάνεια, αλλά αυτό δεν έχει καµία σχέση µε το χρώµα της θάλασσας αλλά εξαρτάται από το χρώµα του ουρανού, των νεφών ή του κατοπτριζόµενου ήλιου.
Όμως, πραγματική παρατήρηση του χρώµατος της θάλασσας γίνεται ακριβώς κάτω από την επιφάνεια ή µε γωνία παρατήρησης τέτοια, ώστε να αποφεύγεται η ανάκλαση όλων των ακτινών του ήλιου από το οπτικό µας πεδίο. Άρα, αυτό είναι το πραγµατικό χρώµα και είναι αποτέλεσμα της συνάρτησης της σκέδασης και της απορρόφησης του εισερχόµενου φωτός. Η ακτινοβολία που αναδύεται από τη θάλασσα είναι µόνο η σκεδαζόµενη. Η εξασθένηση παίζει σημαντικό ρόλο στον καθορισµό των διαθέσιµων χρωµάτων µέσα στο νερό, ώστε να σκεδαστούν και κάποιο ποσοστό της σκέδασης να ξεφύγει προς την επιφάνεια. Η θάλασσα έχει πιο έντονο µπλε χρώµα από τον ουρανό, γιατί όχι µόνο σκεδάζεται περισσότερο η µπλε ακτινοβολία, αλλά από ένα ορισμένο βάθος, δεν υπάρχει άλλη διαθέσιµη ακτινοβολία εκτός από την µπλε, προκειμένου να σκεδαστεί.


Τα αιωρούμενα σωματίδια στη θάλασσα, παίζουν επίσης σηµαντικό ρόλο στην αλλαγή του χρώµατος των νερών ανάλογα µε το είδος, το µέγεθος και την ποσότητά τους. Στα παράκτια νερά και σε περιοχές κοντά σε εκβολές ποταµών, µπορεί να είναι είτε φερτές ύλες από την ξηρά, είτε φυτοπλαγκτόν που αναπτύσσεται εξαιτίας της παροχής θρεπτικών ουσιών από τα ποτάµια, ενώ στον ανοικτό ωκεανό είναι σχεδόν αποκλειστικά βιογενούς προέλευσης. Νερά µε µικρή βιολογική παραγωγικότητα, όπως στην περιοχή των τροπικών, έχουν ένα βαθύ μπλε χρώµα, ενώ νερά σε µεγάλα γεωγραφικά πλάτη, µε πολύ έντονη πρωτογενή παραγωγή (παραγωγή φυτοπλακτού), έχουν ένα κιτρινοπράσινο χρώµα.

Το εγκώμιο της Θαλάσσης
Η θάλασσα είναι η μόνη μου αγάπη.
Γιατί έχει την όψη του ιδανικού.
Και τ` όνομά της είναι ένα θαυμαστικό.
Δε θυμάμαι το πρώτο αντίκρισμά της.
Χωρίς άλλο θα κατέβαινα από μια κορφή, φέρνοντας αγκαλιές λουλούδια.
Παιδί ακόμα, εσκεπτόμουν το ρυθμό του φλοίσβου της.
Ξαπλωμένος στην αμμουδιά, εταξίδευα με τα καράβια που περνούσαν.
Ένας κόσμος γεννιόταν γύρω μου.
Οι αύρες μού άγγιζαν τα μαλλιά.
Άστραφτε η μέρα στο πρόσωπό μου και στα χαλίκια.
Όλα μου ήταν ευπρόσδεκτα: ο ήλιος, τα λευκά σύννεφα, η μακρινή βοή της.
Αλλά η θάλασσα επειδή ήξερε, είχε αρχίσει το τραγούδι της,
το τραγούδι της που δεσμεύει και παρηγορεί……………..
………
Κώστας Καρυωτάκης

 

*Η Χαρά – Μαρία Κουτούβαλη είναι Περιβαλλοντολόγος, MSc.

Πηγές:
http://www.geo.auth.gr/courses/gge/gge768e/E_OCEAN_ALBANAKIS/okeanografia/OCEAN_ALBANAKIS.htm