Η Κρήτη χωρίς άλλο είναι ένα από τα ομορφότερα νησιά της πατρίδας μας. Βρίσκεται στην καρδιά της Μεσογείου και είναι η πηγή του ευρωπαϊκού πολιτισμού και σταυροδρόμι ηπείρων. Το μωσαϊκό που συνθέτει την ομορφιά της είναι η φύση, ο πολιτισμός και ο άνθρωπος.

Μπροστά μας απλώνεται το Λιβυκό Πέλαγος, τα μάτια μας κολυμπούν στο εξωτικό γαλάζιο. Πίσω μας ψηλά βράχια, άγριες πλαγιές, που χάραξε στο πέρασμά του το νερό. Η θάλασσα, ο ουρανός, οι αμμουδιές, το γλυκό νερό του Κουρταλιώτη που κυλάει σιγανά, έτοιμο για να συναντήσει το μεγάλο πέλαγος, μαζί με τους φοίνικες σμίγουν ερωτικά, δημιουργώντας ένα σημαντικό οικοσύστημα, και ταυτόχρονα μια από τις μαγευτικότερες παραλίες της Ελλάδας.

Βρισκόμαστε στο νομό Ρεθύμνου, στη νότια πλευρά, στο Λιβυκό, στα ανατολικά του Πλακιά, κάτω από την Ιερή Μονή της Πρέβελης. Το δάσος με τις φοινικιές, το Φοινικοδάσος της Πρέβελης. Η παραλία είναι αμμώδης και βρίσκεται στο τέλος του Κουρταλιώτικου Φαραγγιού. Η περιοχή δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τις τροπικές θάλασσες, με τους φοίνικες να καθρεφτίζονται στα ήσυχα νερά της «Λίμνης».

Πρωταγωνιστές στο σκηνικό μας είναι τα σώματα των βουνών, το νερό, το φαράγγι και στην έξοδό του μια όαση, ένα εξωτικό δάσος με φοίνικες. Οι ορεινοί όγκοι της Κρήτης χαρακτηρίζονται από πολλές καρστικές μορφές μεταξύ των οποίων άγρια και βαθύτατα φαράγγια και σπήλαια. Τα περισσότερα φαράγγια του νησιού δημιουργήθηκαν στις αρχές του Πλειστόκαινου, πριν από δύο εκατομμύρια χρόνια, όταν η Κρήτη απέκτησε τη μορφή που έχει σήμερα, μετά από μεγάλες και τρομακτικές τεκτονικές αλλαγές. Τα φαράγγια στη συνέχεια πήραν την τελική τους μορφή μετά από μεγάλες διαβρώσεις. Πάνω στα σώματα των βουνών της Κρήτης, το νερό και οι τεκτονικές ανακατατάξεις έχουν σκαλίσει φαράγγια πραγματικά μνημεία της φύσης.

Ένα από αυτά είναι και το Κουρταλιώτικο φαράγγι που ξεκινάει κοντά στο χωριό Κοξαρέ για να καταλήξει κοντά στη θάλασσα του Λιβυκού. Το επιβλητικό φαράγγι σχηματίζεται από το Ξηρό Όρος (904 μ.) και από το βουνό Κουρούπα (984 μ.). Μπαίνοντας μέσα στο φαράγγι, όποια εποχή και αν περάσεις από εδώ, ακόμα και κατακαλόκαιρο, ο αέρας δυνατά λυσσομανά, σαν να θέλει να σε σηκώσει και να σε πετάξει μέσα στο βάθος του φαραγγιού.

Μεταξύ λοιπόν Κουρούπας και Ξηρού Όρους περνάει ο Κουρταλιώτης ή Μέγας Ποταμός, που έχει σκάψει τους τριαδικούς και ιουρασικούς ασβεστόλιθους, Έτσι, σχηματίστηκε το φαντασμαγορικό Κουρταλιώτικο φαράγγι. Το όνομα «Κουρταλιώτικο», το πήρε από το χαρακτηριστικό κροτάλισμα (κουρτάλισμα) των αέρηδων που περνούν σφυρίζοντας μέσα από τα κοιλώματα και τα απότομα τοιχώματα των βράχων. Το Κουρταλιώτικο φαράγγι θεωρείται από τα πιο εντυπωσιακά τοπία του νησιού.

Σύμφωνα με την παράδοση στην περιοχή του φαραγγιού ασκήτευε ένας άγιος, ο Νικόλαος με ένα σύντροφό του, που ήθελε να φύγουν γιατί στην περιοχή επικρατούσε ξηρασία και είχαν έλλειψη νερού. Τότε, ο μοναχός Νικόλαος ακούμπησε το χέρι του πάνω στο βράχο κι αμέσως άρχισε να τρέχει άφθονο νερό από τα πέντε σημεία που ακούμπησαν τα δάχτυλά του. Σήμερα, υπάρχει εκεί εκκλησία του Αγίου Νικολάου, καθώς και ένας μικρός ναός του Αγίου Γεωργίου.

Όπως είναι γνωστό, σ’ όλα τα φαράγγια της Κρήτης αλλά και στο Κουρταλιώτικο φυτρώνει σπάνια χλωρίδα, με ενδημικά φυτά όπως: το Silene greuteri, το Arum idaeum, τη Veronica kavusica, το Origanum dictamum, το Ebenus cretica κ.ά.

Στην Κρήτη έχει υπολογισθεί ότι υπάρχουν γύρω στα 2000 είδη φυτών. Από τα 750 περίπου ενδημικά φυτά του Ελλαδικού χώρου, γύρω στα 250 βρίσκονται και στην Κρήτη κι από αυτά τα 160 περίπου είναι αποκλειστικά ενδημικά του νησιού. Αυτήν την σπάνια ευλογημένη χλωρίδα της Κρήτης, υμνεί ο πεζογράφος μας Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος: «Οι μέρες λουσμένες στο χρυσό ηλιόφωτο, η ποικιλόχρωμη ανθοφορία η ανεβάσταγη, ένας θαυμαστός οργασμός, μια γης με καρπισμένα λαγόνια, γεμάτη φύτρα, που ανέβαζε στο φως μια πρόσχαρη, πυκνή χλωρίδα βελούδινη, να τη χαϊδεύει η ματιά του ανθρώπου και να μαγεύεται, την ανώνυμη χλωρίδα, το ξέσαρκο θάμνο και να ευωδιάζουν όλα, να ευωδιάζουν αψιά και μεθυστική ευωδιά, και ν’ αστράφτουν οι θάλασσες και ν’ αστράφτουν τα γαλάζια βουνά».

Τα αρπακτικά φτεροκοπούν με μεγαλοπρέπεια πάνω από τις απότομες πλαγιές του φαραγγιού και οι ήχοι από τα όρνια, τις ποντικοβαρβακίνες, τους φιδαετούς και τα γεράκια κάνουν το Κουρταλιώτικο μοναδικό ναό της Φύσης.

Τα νερά του Κουρταλιώτη, αφού κάνουν μια διαδρομή ανάμεσα από πλατάνια, ροδοδάφνες, καλαμιές, ελιές, κυπαρίσσια και ξυλοκερατιές, στο διάβα τους δημιουργούν αλλού μικρούς καταρράχτες, αλλού λιμνούλες μέχρι που φθάνουν στις εκβολές του ποταμού στο Λιβυκό Πέλαγος.

Στις εκβολές, πάνω στο κύμα του Λιβυκού, σε ένα τοπίο σπάνιας ομορφιάς, βρίσκεται ένα από τα ομορφότερα Φοινικοδάση της Κρήτης, μια όαση στην αντίπερα όχθη από την Αφρική.

Ο φοίνικας του Θεόφραστου ή Κρητικός φοίνικας (Phoenix theophrastii), είναι ένα από τα πιο σπάνια δένδρα που υπάρχουν στον κόσμο. Σήμερα υπάρχουν μικρά δάση και μεμονωμένες συστάδες σε 10 περίπου σημεία κοντά στις ακτές της Κρήτης. Τα πιο σημαντικά είναι εκείνο του Βάι (Αισθητικό Δάσος), της Αχεντριάς, κάτω από τις πλαγιές των νότιων Αστερουσίων, και της Πρέβελης στο Λιβυκό.

Η παρουσία του φοίνικα στη Κρήτη μας είναι γνωστή από τη Μινωική εποχή, στην οποία ανάγονται διάφορες παραστάσεις με θέμα το φοίνικα.

Από τους αρχαίους συγγραφείς, ο πατέρας της βοτανικής Θεόφραστος (372 – 287 π.Χ.), αναφέρει στο έργο του «Περί φυτών ιστορίας» ότι στην Κρήτη φυτρώνουν πολλοί φοίνικες, που έχουν δύο στελέχη (κορμούς), ενώ μερικοί έχουν ακόμη και τρία ή πέντε. Πράγματι, αυτό είναι το κύριο χαρακτηριστικό αυτού του είδους, που στην εποχή του Θεόφραστου θα ήταν σίγουρα πολύ πιο συνηθισμένο στο νησί.

Την αφθονία των φοινικόδεντρων στην Κρήτη, και με στελέχη μέχρι και πέντε, βεβαιώνει και ο Gaius Plinius Secundus (23 – 79 μ.Χ.).

Από πολλούς αναφέρονταν ότι πρόκειται για την κοινή χουρμαδιά (Phoenix dactylifera), αλλά ο καθηγητής βοτανικής W. Greuter, ειδικός στη χλωρίδα της Κρήτης, απέδειξε ότι πρόκειται για εντελώς ξεχωριστό είδος και του έδωσε το όνομα Phoenix theophrastii, προς τιμήν του Θεόφραστου, που το περιέγραψε πρώτος.

Βρίσκεται συνήθως σε περιοχές που δεν πιάνουν πάγο, κοντά στις ακτές, και εξαρτάται από την συνεχή παρουσία του νερού.

Το είδος αυτό τα τελευταία χρόνια βρέθηκε και στη ΝΔ Τουρκία.

Στην Κρήτη, τα φοινικόδεντρα τα ονομάζουν βαγιές ή βάγια και στολίζουν με αυτά τις εκκλησίες την Κυριακή των Βαΐων. Κι αν ρωτήσεις παλιούς Κρητικούς για το φοινικόδασος της Πρέβελης, θα σου πουν ότι αυτό δημιουργήθηκε χάρη στους πειρατές που έφταναν στην περιοχή για να τους κυριέψουν στα πολύ παλιά χρόνια. Όταν βγήκαν στην στεριά, κάθισαν και έφαγαν χουρμάδες δίπλα στο νερό του Κουρταλιώτη, και από τα κουκούτσια που έμειναν στη γη, φύτρωσε στις όχθες του ποταμού αυτό το όμορφο φοινικόδασος.

Τα δάση αυτά, τα τελευταία χρόνια απειλούνται από την έντονη τουριστική δραστηριότητα. Βέβαια, για την προστασία τους έχουν ληφθεί μέτρα τα τελευταία χρόνια.

Αξίζουν την επίσκεψή μας, αλλά οφείλουμε να στεκόμαστε με σεβασμό μπροστά στο μεγαλείο τους.

Ο δρόμος που οδηγεί στο φοινικόδασος της Πρέβελης, είναι ένα απότομο μονοπάτι από την κορυφή του λόφου κάτω από το μοναστήρι της Πρέβελης, το οποίο απαιτεί κατάλληλα παπούτσια και καλή φυσική κατάσταση για τη διάσχισή του. Φυσικά, σε ηλικιωμένους και παιδιά θα συνιστούσα το καραβάκι από τον Πλακιά. Πρόκειται για μια από τις πιο όμορφες υδάτινες διαδρομές, στην οποία μπορείτε να απολαύσετε την ομορφιά των βραχωδών ακτών και την αύρα του Λιβυκού πελάγους.

Εδώ στην άκρη του Λιβυκού, μέσα στην αγριάδα του ημιέρημου, φρυγανικού τοπίου, ανάμεσα στους απότομους βράχους, υπάρχει μια όαση με φοίνικες, που μας θυμίζουν πόσο κοντά βρισκόμαστε στην Αφρική, την πατρίδα τους.

Στη δυτική όχθη του Κουρταλιώτη, εκεί που το ποτάμι ημερεύει, μετά την πέτρινη τοξωτή παλιά γέφυρα, βρίσκεται το παλιό μοναστήρι της Πρέβελης ή Κάτω Μοναστήρι, που είναι αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Προς την πλευρά του Λιβυκού, σαν αετοφωλιά χτισμένο μέσα στους λόφους, βρίσκεται το Πίσω Μοναστήρι, που είναι αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο.

Το Κάτω Μοναστήρι σήμερα, βρίσκεται μόνο του με το χρόνο, χωρίς τη ζωή των μοναχών, εγκαταλελειμμένο εδώ και χρόνια.

Σύμφωνα με την παράδοση, το όνομα του μοναστηριού της Πρέβελης που καθιερώθηκε μετά τον 17ο αιώνα, προέρχεται από κάποιον κάτοικο του χωριού Πρεβελιανά Ηρακλείου, ο οποίος πήγε και εγκαταστάθηκε σε αυτήν την περιοχή της Κρήτης μετά από φόνο που διέπραξε, αλλιώς θα πρέπει να πήρε το όνομά της από κάποιο δωρητή και ανακαινιστή της μονής. Η Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου γνωρίζει μεγάλη ακμή κατά το 18ο και 19ο αιώνα. Επί τρεις αιώνες, υπήρξε σημαντικό κέντρο, με ηγετικό ρόλο στην κοινωνία των επαρχιών Αγ. Βασιλείου και Σφακίων.

Οι μοναχοί της, μυημένοι στη Φιλική Εταιρεία, πρωταγωνιστούν στην επανάσταση του 1821. Ειδικά ο ηγούμενός της, Μελχισεδέκ Τσουδερός.

Στη Μονή Πρέβελης λειτούργησε από νωρίς και Σχολείο, που η παράδοση το χαρακτήρισε σαν «Κρυφό Σχολειό».

Η μονή υπήρξε καλλιτεχνικό κέντρο στα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας, με ντόπιους και ξένους καλλιτέχνες, στους τομείς της ζωγραφικής και της ξυλογλυπτικής.

Η προσφορά της Μονής Πρέβελης, μαζί με τους κατοίκους της περιοχής, ήταν μεγάλη και στον αγώνα κατά των Γερμανών κατακτητών.

Οι μοναχοί και οι κάτοικοι είχαν αναλάβει την προστασία, τη διατροφή, την επικοινωνία, την πληροφόρηση και τη διαφυγή προς την Αφρική, των Συμμάχων στρατιωτών που έφταναν έως εδώ.

Πιστεύω ότι αξίζει να γνωρίσει κανείς από κοντά το Ιερό Μοναστήρι της Πρέβελης, για την ιστορία του, τον πολιτισμό του, τα σημαντικά κτίσματά του, τις ιερές εικόνες του και τα σπάνια κειμήλιά του.

Ο τόπος αυτός είναι θεάγγιχτος. Οι άνεμοι το καλοκαίρι, φέρνουν μυρωδιές της Αφρικής, που μαζί με τα βοτάνια της Κρήτης γίνεται θυμίαμα που ενώνεται μαζί με τις προσευχές των πιστών που επισκέπτονται το Άγιο Μοναστήρι.