Οικοτουρισμός είναι ο τουρισμός που αξιοποιεί και κατευθύνεται σε περιοχές που δεν έχουν επηρεαστεί ή καταστραφεί από τις ανθρώπινες δραστηριότητες (Ecotourism Society, Η.Π.Α.) Έτσι, συμβάλλει στην προστασία της φύσης και στην ποιότητα ζωής των τοπικών πληθυσμών. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ο οικοτουρισμός θα κερδίσει σημαντικό έδαφος τα προσεχή χρόνια.
«Πρωτοπόρος» του οικοτουρισμού θεωρείται ο Alexander von Humboldt, ο οποίος γεννήθηκε στο Βερολίνο, στις 14 Σεπτεμβρίου 1769 και πέθανε το 1859. Ο Δαρβίνος τον χαρακτήριζε ως «τον μεγαλύτερο ερευνητή-ταξιδευτή που έζησε ποτέ».


Στην Ελλάδα έχουν ήδη γίνει πολλές προσπάθειες αξιοποίησης των εναλλακτικών μορφών τουρισμού (οικοτουρισμός, αγροτουρισμός) σε διάφορες περιοχές (Πρέσπες, Πήλιο, Ζαγοροχώρια, Λέσβος, Μάνη, Έβρος, Κρήτη κ.α.)
Ο οικοτουρισμός, ο αγροτουρισμός και γενικά ο ήπιος τουρισμός πρέπει να εντάσσονται σε μια ολοκληρωμένη περιβαλλοντική πολιτική. Η στρατηγική προστασίας πρέπει να υπακούει στους κανόνες της οικοανάπτυξης, σύμφωνα με τους οποίους οι βασικές ανάγκες του ανθρώπου και οι εύλογες πολιτισμικές του επιθυμίες πρέπει να ικανοποιούνται χωρίς να εξαντλούνται οι φυσικοί πόροι και χωρίς να καταστρέφονται τα οικοσυστήματα. Μια τέτοια πολιτική προϋποθέτει επιστημονική προετοιμασία, αξιολόγηση, προτεραιότητες και συντονισμό.
Στην ανάπτυξη του οικοτουρισμού τα τελευταία χρόνια, έχει συμβάλλει άμεσα και η τάση φυγής των κατοίκων των μεγάλων πόλεων προς την ύπαιθρο για μικρά ή μεγάλα χρονικά διαστήματα. Αξίζει να ταξιδεύουμε στην Ελλάδα για να βρεθούμε κοντά στα δαντελωτά ακρογιάλια της, στις δασωμένες πλαγιές, στα παραδοσιακά μονοπάτια, στους ορεινούς οικισμούς, στις λίμνες, στα ποτάμια, στα σπήλαια, στους Εθνικούς Δρυμούς, στους υγρότοπους, στους γαλάζιους βυθούς του Αιγαίου και του Ιονίου.


Η International Union for Conservation of Nature (IUCN), στην προσπάθεια να οριοθετήσει την έννοια του οικοτουρισμού, τον ορίζει ως: «το περιβαλλοντικά υπεύθυνο ταξίδι και η επίσκεψη σε σχετικά ανενόχλητες φυσικές περιοχές, που αποσκοπεί στην απόλαυση και εκτίμηση της φύσης (και των πολιτισμικών στοιχείων – του παρόντος και του παρελθόντος) και το οποίο προάγει τη διατήρηση, έχει χαμηλή επίδραση επισκεπτών και παρέχει χρήσιμα ενεργή κοινωνικο – οικονομική ανάμιξη του ντόπιου πληθυσμού».
Το έντονο ανάγλυφο, οι γεωμορφολογικοί σχηματισμοί, το πολύμορφο του τοπίου και το ευρύ φάσμα υψομετρικών διαφορών διαμορφώνουν αναρίθμητες μαγικές εικόνες και μεγάλη ποικιλία βιοτόπων σπάνιας ομορφιάς. Σε συνδυασμό δε με τη γεωγραφική θέση και το κλιματικό περιβάλλον, δημιουργούνται ευνοϊκές συνθήκες, όπου αναπτύσσεται πολυποίκιλη και μοναδική χλωρίδα, πλούσια και σπάνια πανίδα ( αμφιβίων, ερπετών, πουλιών, θηλαστικών, ασπόνδυλων). Όλα αυτά παρέχουν πολυάριθμες ευκαιρίες παρατήρησης, θαυμασμού και απόλαυσης του τοπίου και της άγριας ζωής.  Η δασική βλάστηση, έτσι καθώς ξεδιπλώνεται από τις παραλιακές περιοχές μέχρι την αλπική ζώνη και από την Κρήτη ως τη Ροδόπη, με το πολυάριθμο των ειδών της και το πολυποίκιλο των μορφών, δομών και εναλλαγών των χρωματισμών της, αποτελεί αντικείμενο μελέτης, παρατήρησης, θαυμασμού και αναψυχής.


Η ποικιλία της χλωρίδας της χώρας μας είναι πλούσια. Αριθμεί περισσότερα από 6.000 είδη, το 1/10 των οποίων είναι ενδημικά και κατατάσσει τη χώρα μας στη δεύτερη θέση από άποψη βιοποικιλότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πρόκειται για ένα πολύτιμο φυσικό κεφάλαιο, μια ανεκτίμητη φυσική κληρονομιά, όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για ολόκληρη την Ευρώπη. Μεταξύ των βιοτόπων, ξεχωριστή θέση κατέχουν οι υγροβιότοποι. Πάνω από 400 λίμνες, λιμνοθάλασσες, έλη, υγρολίβαδα, εκβολές ποταμών και κάθε είδους υγροτοπικές εκτάσεις, πρόσκαιρες ή μόνιμες, φυσικές ή ανθρωπογενείς, δημιουργούν ένα ιστό μοναδικής οικολογικής και αισθητικής αξίας. Τα πολυάριθμα είδη χλωρίδας και πανίδας, ιδιαίτερα δε της ορνιθοπανίδας, οι παραδοσιακές ασχολίες των κατοίκων σε συνδυασμό με το πανέμορφο τοπίο τους, μπορούν να αποτελέσουν μοχλό οικοτουριστικής ανάπτυξης για αρκετές περιοχές.
Ειδικού οικοτουριστικού ενδιαφέροντος είναι επίσης οι προστατευόμενες φυσικές περιοχές, οι οποίες χαρακτηρίζονται για τη μοναδικότητα της χλωρίδας, της πανίδας και των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών τους. Η χώρα μας διαθέτει ένα σχετικά μεγάλο αριθμο τέτοιων περιοχών: Εθνικούς Δρυμούς, Εθνικά Πάρκα, Θαλάσσια Πάρκα, Περιοχές Natura 2000, Αισθητικά Δάση, Μνημεία της Φύσης. Αυτό το δίκτυο των προστατευόμενων φυσικών περιοχών, με τη μοναδικότητα των φυσικών χαρακτηριστικών, παρέχει θαυμάσιες ευκαιρίες για οικοτουρίστες και μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς της οικοτουριστικής ανάπτυξης, φθάνει να το καταλάβει αυτό κάποια στιγμή η πολιτεία.
Είναι προφανές ότι η Ελλάδα με την πλούσια φυσική και πολιτιστική της κληρονομιά έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει την εξειδικευμένη μορφή τουρισμού που ονομάζεται οικοτουρισμός.
Πολλά και τα πιθανά οφέλη. Οικονομική συμβολή στην προστασία της φύσης και της πολιτιστικής κληρονομιάς, στήριξη της τοπικής οικονομίας και της περιφερειακής ανάπτυξης, συγκρότηση πληθυσμών σε απομακρυσμένες περιοχές.


Ο οικοτουρισμός είναι ο τουρισμός στη φύση ο οποίος, αντίθετα με τον μαζικό τουρισμό, δεν υπερβαίνει τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής όπου εφαρμόζεται, ενώ ταυτοχρόνως προωθεί την προστασία του φυσικού, αλλά και του πολιτιστικού περιβάλλοντος και τη διατήρηση της συνοχής του κοινωνικού ιστού. Συμφωνα με τον ορισμο αυτο, ο οικοτουρισμός επιδιώκει να συμβάλει ενεργά στην προστασία της φύσης. Η ανάπτυξη του με άλλα λόγια υπαγορεύεται από την ανάγκη προστασίας της φύσης και την ανάγκη μιας υγιούς κοινωνίας και οικονομίας.
Ο οικοτουρισμός για να πετύχει το στόχο του χρειάζεται σχέδιο και στρατηγική, τόσο σε τοπικό όσο και σε ευρύτερο περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Τέλος, για να προχωρήσει σωστά ο οικοτουρισμός χρειάζονται, όπως σε κάθε περίπτωση που επιχειρείται κάτι νέο, οι κατάλληλοι και εξειδικευμένοι άνθρωποι.


Σε αρκετές περιοχές στην Ελλάδα (Δάσος Δαδιάς, Πρέσπες, Απολιθωμένο Δάσος Λέσβου, Πήλιο, Ζαγοροχώρια, Νυμφαίο, Κρήτη) σήμερα ο οικοτουρισμός δημιούργησε ευκαιρίες απασχόλησης σε νέες κατηγορίες εργαζομένων που πριν ήταν άνεργοι και οδήγησε στη δημιουργία οικοτουριστικών συνεταιρισμών.
Από τον οικοτουρισμό αναγεννήθηκε η τοπική κοινωνία και βοηθήθηκαν πολλές επαγγελματικές κατηγορίες.
Παραδείγματα επιτυχημένης οικοτουριστικής ανάπτυξης έχουμε πολλά στο εξωτερικό. Μερικά από τα πιο φωτεινά είναι το Πάρκο του Abruzzo, στα Κεντρικά Απέννινα στην Ιταλία, το Πάρκο των Πυρηναίων στην Ισπανία, την Camargue στη Γαλλία και το Coto Donana στην Ισπανία.
Η επιτυχία της όλης προσπάθειας προϋποθέτει την ενεργή συμμετοχή των κατοίκων. Είναι απαραίτητο να αισθανθούν ότι η περιοχή τους μπορεί να προσφέρει τη ζητούμενη ποιότητα ζωής και να συνειδητοποιήσουν ότι μπορούν να συμβάλουν με σημαντικό τρόπο στην προστασία της φύσης και της ανάπτυξης του οικοτουρισμού.
Σύμφωνα με την International Ecotourism Society, οι επιχειρήσεις που προβάλλουν τον οικοτουρισμό θα πρέπει να τηρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
Η επιχείρηση να οργανώνει ταξίδια και ξενάγησεις σε προστατευόμενες περιοχές και τόπους φυσικού κάλλους. Να παίρνει μέρος στην προστασία των ανανεώσιμων πόρων και πηγών του. Να δημιουργεί περιβαλλοντική γνώση. Να προσφέρει σημαντικά στη συντήρηση παραδοσιακών περιοχών. Να προσφέρει χαρακτηριστικά πλεονεκτήματα για την ενδυνάμωση των πληθυσμών. Να σέβεται τις τοπικές παραδόσεις. Να συνεισφέρει στην εκπαίδευση και γνωριμία του επισκέπτη με παραδόσεις, ήθη, έθιμα και λοιπές τοπικές συνήθειες.


ΟΙΚΟΣΥΜΒΟΥΛΕΣ
Οι κίνδυνοι που απειλούν το περιβάλλον συνεχώς αυξάνονται. Γι` αυτό πρέπει ο καθένας μας, στο βαθμό που περνάει από το χέρι του, να προστατεύει τη φύση.
Όταν βρεθείτε σε μια προστατευμένη φυσική περιοχή ακολουθήστε κάποιους απλούς κανόνες. Έτσι θα απολαύσετε την εκδρομή σας και δεν θα αφήσετε πίσω σας προβλήματα.
Προσπαθήστε να κάνετε όσο το δυνατόν λιγότερο αισθητή την παρουσία σας, όταν βρίσκεστε στο φυσικό περιβάλλον. Αποφύγετε το θόρυβο και τους βανδαλισμούς, μην αφήνετε σκουπίδια πίσω σας. Αυτονόητο είναι ότι σε καμιά περίπτωση δεν θα ανάψετε φωτιά στο δάσος. Δεν υπάρχει λόγος να σπάτε τα κλαδιά ή να χαράζετε το όνομά σας στους κορμούς των δένδρων.
Φτάνοντας σε μια ευαίσθητη περιοχή εγκαταλείψτε το αυτοκίνητο ή τη μηχανή σας. Οι δασικοί δρόμοι και τα μονοπάτια προσφέρονται για περπάτημα, ενώ οι θόρυβοι και οι εξατμίσεις διαταράσσουν την ισορροπία στις ευαίσθητες περιοχές.
Εάν έχετε την τύχη να συναντήσετε άγρια ζώα, να τα αντιμετωπίσετε με σεβασμό και διακριτικότητα. Μην προσπαθήσετε να τα ακολουθήσετε, απλώς παρατηρήστε τα στη σιωπή, έτσι κι αλλιώς είναι μια εμπειρία που θα τη θυμόσαστε για πάντα. Μην κόβετε λουλούδια. Μην συλλέγετε ορυκτά, φυτά ή ζώα. Μην παίρνετε ενθύμια και αναμνηστικά από τόπους ιστορικής αξίας και περιοχές φυσικού κάλλους. Μην ενοχλείτε τα πουλιά κατά τη διάρκεια του φωλιάσματος, με φωνές και απότομες κινήσεις. Μπορεί να τα διώξετε οριστικά.
Στις προστατευόμενες περιοχές δε θα χρειαστείτε ραδιόφωνο ή κιθάρες. Οι ήχοι τους θα ενοχλήσουν τα ζώα. Αντίθετα, σας είναι απαραίτητα ένα ζευγάρι κιάλια και μια φωτογραφική μηχανή.
Σεβαστείτε την ησυχία και την αξιοπρέπεια των άλλων. Ρωτήστε πριν φωτογραφήσετε ανθρώπους.
Μην παίρνετε μαζί σας σκυλιά, προκαλούν σοβαρή ενόχληση στα άγρια ζώα.
Μέσα στις προστατευόμενες περιοχές απαγορεύεται το κυνήγι και το ψάρεμα.
Σεβαστείτε τις οδηγίες των σχετικών πινακίδων και ακολουθείστε τις υποδείξεις των φυλάκων. Πάντα ακολουθείτε προεπιλεγμένες διαδρομές. Πληροφορηθείτε για τα προγράμματα προστασίας που υπάρχουν στην περιοχή.
Πριν ξεκινήσετε, ενημερωθείτε για τις ιδιομορφίες και τα προβλήματα του χώρου.
Όταν θα φτάσετε εκεί, συζητήστε με ανθρώπους που ενδιαφέρονται για την προστασία της περιοχής τους. Μάθετε για τη γεωγραφία, ήθη, έθιμα, τρόπους και παραδόσεις των περιοχών που επισκέπτεστε. .
.Η ευχάριστη διαμονή σας σε ένα τόπο εξαρτάται κυρίως από το φυσικό περιβάλλον. Γι` αυτό, ας το προστατεύσουμε.

 


Ο επισκέπτης που ξεκινάει για να περάσει μερικές μέρες κοντά στη φύση, πρέπει να έχει μαζί του μερικά απαραίτητα πράγματα.
Χρήσιμο είναι ένα σακίδιο, για να βάζουμε μέσα ένα ελαφρό αδιάβροχο, ένα μπουφάν, το παγούρι για το νερό και το κολατσιό μας (στη φύση ανοίγει πάντα η όρεξη).
Τα παπούτσια μας πρέπει να είναι άνετα, για να μη μας δημιουργούν προβλήματα και ανάλογα με την περίπτωση, στο βουνό θα χρησιμοποιούμε χοντρά παπούτσια για τις πορείες, ενώ για τους υγρότοπους, έχουμε ανάγκη από ένα καλό ζευγάρι γαλότσες.
Τα ρούχα μας πρέπει να έχουν χρώμα πράσινο σκούρο. Στη φύση, όλοι ξέρουμε, ότι το χρώμα που είναι της μόδας είναι το πράσινο, σε αρμονία με τη χλωροφύλλη, τη βασική χρωστική ουσία του φυτικού βασιλείου. Βατράχια, κάμπιες, αλογάκια της Παναγίας, σαύρες, όλα ντύνονται με το πράσινο για να είναι δυσδιάκριτα. Έτσι και εμείς πρέπει να είμαστε ένα κομμάτι της φυσικής ομοιοχρωμίας.
Αν θέλουμε να κάνουμε birdwatching είναι χρήσιμο ένα καλό ζευγάρι κιάλια. Μια καλή επιλογή είναι τα κιάλια 8×30, 10×40 και 10×50. Αν θέλουμε να παρατηρήσουμε τα θηλαστικά στο δάσος, έχουμε ανάγκη από ένα ζευγάρι 8×40 (ο πρώτος αριθμός π.χ. 8 σημαίνει τη μεγένθυση, δηλαδή πόσες φορές έρχεται πιο κοντά στον παρατηρητή το αντικείμενο που παρακολουθεί. Ο δεύτερος π.χ. 30 είναι η διάμετρος του φακού σε mm και δείχνει πόσο φως μπορεί να περάσει μέσα στα κιάλια).
Όταν βρεθούμε στη φύση, θα μας δοθεί η ευκαιρία να αποθανατίσουμε με τη φωτογραφική μηχανή μας τα μοναδικά τοπία, τα λουλούδια, το πέταγμα ενός πουλιού ή το γρήγορο πέρασμα κάποιου θηλαστικού. Γι` αυτό χρειαζόμαστε μια καλή φωτογραφική μηχανή με νορμάλ φακό ή με τηλεφακούς 50, 180, 200, 300 mm, ανάλογα με τα ενδιαφέροντά μας.